پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

موانع کلیدی رشد تولید زعفران در روستاهای شهرستان قائنات

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار اقتصاد کشاورزی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2 دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3 استادیار جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
چکیده
زعفران به عنوان یکی از محصولات بخش کشاورزی که از یک سو انطباق حداکثری با شرایط اقلیمی و ظرفیت منابع آب ایران و از سوی دیگر، نقش مهمی در ارزآوری و بالابردن توان صادراتی کشور در گروه کالاهای غیرنفتی دارد، محصولی راهبردی به شمار می‌‌رود. با توجه به اینکه درآمدزایی آن برای خانوارهای بهره‌‌بردار نیز قابل توجه و بی‌‌بدیل است، یک محصول کلیدی برای اقتصاد نواحی روستایی به شمار می‌‌رود. در استان خراسان‌جنوبی، منطقه شرقی کشور که از کانون‌‌های مهم تولید این محصول به شمار می‌‌رود، شناخت و بررسی موانع کلیدی رشد تولید زعفران در روستاهای آن، یک ضرورت مطالعاتی است. بنابراین در این پژوهش با توجه به محدودیت‌‌ها و موانع تولید محصول زعفران به بررسی موانع کلیدی رشد تولید زعفران در روستاهای شهرستان قائنات پرداخته می‌‌شود. قلمرو جغرافیایی شهرستان قائنات به عنوان محدوده مورد مطالعه انتخاب شد که با 40 نفر از خبرگان و کارشناسان آن با روش پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه اقدام به جمع‌‌آوری داده‌‌ها شد. برای تحلیل داده‌‌ها از تکنیک تحلیل خاکستری (GRA) استفاده شد. در نهایت نتایج رتبه‌‌بندی موانع کلیدی رشد تولید زعفران در روستاهای شهرستان قائنات حاکی از آن است که عامل اقتصادی در اولویت نخست با وزن 0/71 و عوامل سیاسی، فنی، مدیریتی، حمایتی و فردی با وزن‌‌های 0/63، 0/54، 0/52، 0/41 و 0/36 در رتبه‌‌های دو تا ششم قرار گرفته‌‌اند. پیشنهاد می‌‌گردد که دولت با تنظیم سیاست‌‌هایی در زمینه محدود سازی دست دلالان، تسهیل دسترسی بهره‌‌برداران به نهاده‌‌های تولید و کمک به بازاریابی داخلی و خارجی محصول، کشاورزان منطقه را ترغیب به کشت زعفران نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Key Obstacles to the Growth of Saffron Production in the Villages of Qaenat County

نویسندگان English

Ali Sardar Shahraki 1
Neda Ali Ahmadi 2
Mohammad Hajipour 3
1 Associate Professor of Agricultural Economics, Faculty of Management and Economics, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 PhD in Agricultural Economics, Faculty of Management and Economics, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
3 Assistant Professor of Geography and Rural Planning, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran.
چکیده English

Saffron is recognized as a strategic agricultural product due to its exceptional adaptability to the climatic conditions and water resource capabilities of Iran. Furthermore, it plays a vital role in generating foreign currency and enhancing the country’s export potential in the non-oil goods sector. Notably, its revenue-generating ability is significant and irreplaceable for the households involved, making it a key agricultural product for the economies of rural areas. In South Khorasan province, located in the eastern part of the country and considered one of the important production hubs for saffron, identifying and examining the critical barriers to saffron production growth in its villages is an essential area of study addressed in this research. The geographical scope of Qaenat County was selected for the study, where data was collected through a survey method involving questionnaires and interviews with 40 experts and specialists. For data analysis, the Grey Relational Analysis (GRA) technique was employed. The results of the ranking of the key barriers to saffron production growth in the villages of Qaenat County indicated that the economic factor is prioritized first with a weight of 0.71, followed by political, technical, managerial, supportive, and individual factors with weights of 0.63, 0.54, 0.52, 0.41, and 0.36, respectively, ranked from second to sixth. Therefore, it is recommended that the government implement policies aimed at limiting the influence of intermediaries, facilitating producers' access to production inputs, and providing support for both domestic and international marketing of the product, thus encouraging local farmers to cultivate saffron.

کلیدواژه‌ها English

Saffron Production
Production Constraints
Gray Method (GRA)
Qaenat County
استانداری خراسان جنوبی (1402)، تدوین شناسنامه تقسیمات کشوری استان و شهرستان‌های خراسان جنوبی، معاونت توسعه مدیریت و منابع انسانی.
اسدزاده­منجیلی، سحر؛ حاج علی اکبری، فیروزه و محمدی، نبی اله. (1401). مدیریت هوشمند زنجیره تأمین محصولات کشاورزی مبتنی بر عوامل توانمندساز فعالان این حوزه و پیامدهای آن. توانمندسازی سرمایه انسانی، (4) 5، صص 362- 341.
اصغری لفمجانی، صادق و ایزدی، ع. (1396). واکاوی نقش محصولات استراتژیک در معیشت پایدار روستایی(مطالعه موردی: تولید زعفران در دهستان رشتخوار). کشاورزی و فناوری زعفران، 5 (3)، صص293-273.
اصغری لفمجانی، صادق؛ پورجعفرآبادی، مهدیه و پورجعفرآبادی، فاطمه. (1394). نقش محصولات استراتژیک در معیشت خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: کشت پسته در شهرستان سیرجان)، فصلنامه بررسی جغرافیایی، 31 (2)، صص 62-50.
اصغری­لفمجانی، صادق؛ معصومی­جشنی، مهدی و حسینی، نسیبه. (1393). نقش تولید محصول استراتژیک زعفران در معیشت خانوارهای روستایی (مورد مطالعه: شهرستان بجستان). پژوهش­های زعفران، 1، صص 78-63.
پیرملک، فاطمه؛ علیرضا، کرباسی؛ قربانی، محمد؛ رستگاری‌پور، فاطمه. (1398). تدوین راهبردهای بازاریابی استراتژیک (11 Ps) زعفران با رویکرد تحلیل عوامل استراتژیک. پژوهش‌های زعفران، 7 (2)، 342-325.
حبیبی، آرش؛ و آفریدی، صنم . (1401). تصمیم گیری چندشاخصه (قطعی و فازی). انتشارات نارون دانش، 279 ص.
حسینی، صفدر؛ آهوقلندری، مریم. (1386). تحلیل حاشیه بازاریابی زعفران ایران. ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران، مشهد.
سواری، مسلم؛ شعبانعلی فمی، حسین؛ ایروانی، هوشنگ و اسدی، علی. (1397). تدوین راهبردهای پایدارسازی معیشت کشاورزان کوچک مقیاس و آموزش مسیر راهبردهای معمول از گذرگاه پایداری و آسیب‏ پذیری در شرایط خشکسالی. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 6 (3)، صص 137-157.
عالی­زاده، عبدالرضا، دباغی، آزاده و ملک، امیرمهدی، ملک. (1387). ارائه مدلی برای ارزیابی چشم انداز سازمان ها با استفاده از روش خاکستری پیاده سازی شده در سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران: سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت استراتژیک.
کریم زاده، حسین؛ ولایی، محمد و منافی آذر، رضا. (1395). نقش تنوع بخشی به فعالیت‌ها در پایداری اقتصاد روستایی. مطالعه موردی: دهستانِ مرحمت آباد میانی، شهرستان میاندوآب، فضای جغرافیایی، 6 (20)، صص 143-129.
کلانتری, خلیل , اسدی, علی , میرجلالی فیلابی, محبوبه و لوایی آدریانی, رسول . (1400). تحلیل چالش‌های تولید زعفران از دیدگاه زعفران‌کاران شهرستان مشهد. پژوهش‌های زعفران، 9 (1)، 193-177.
گلباز، سیده شیرین؛ کرمی دهکردی، اسماعیل؛ اصغری، محمدرضا. (1399). تحلیل چالش‌های زنجیره ارزش انگور، مطالعه موردی در استان آذربایجان غربی. پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 13 (4)، 77-53. 
معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی. (1398). آمار تولیدات کشاورزی. منتشر نشده.
میرعمادی، سید ابواقاسم؛ چیذری، امیرحسین؛ یزدانی، سعید؛ رفیعی، حامد و محتشمی، تکتم. (1400). بررسی عوامل مؤثر بر قیمت زعفران در بورس کالای ایران. کنفرانس بین المللی توسعه با محوریت کشاورزی ، محیط زیست و گردشگری، (4) 52، صص 562-851.
Aghaei, M. and Rezagholizadeh, M. (2018). Iran's Comparative Advantage in Production of Saffron, Journal of Economics and Agricultural Development, 25 (1): 121-132.
Deng, J.L. (1989). The introduction of grey system. The Journal of Grey System. 1(1): 1–24.
Dong, G., Yamaguchi, D., Nagai, M. (2007). A grey-based decision-making approach to the supplier selection problem. Mathematical and Computer Modeling. 46: 573-581.
FAO. (2021). FAOSTAT Database. Rome: FAO.(Available at: http://www.fao.org/faostat)
Henson, S., Jaffee, S., (2006). A strategic perspective on the impact of food safety standards on developing countries, International Association of Agricultural Economists, PP: 1- 27.
Rahimnia, F., Moghadasian, M and Mashreghi E. (2011). Application of grey theory approach to evaluation of organizational vision. Grey Systems, Theory and Application; 1(1): 33-46.
Tian, Q and Lemos, M. C. (2018). Household Livelihood Differentiation and Vulnerability to Climate Hazards in Rural China, World Development, 108: 321-331.
Ubisi, N., Mafongoya, P., Kolanisi, U and Jiri, O. (2017). Smallholder farmer’s perceived effects of climate change on crop production and household livelihoods in rural Limpopo province. South Africa, Change and Adaptation in Socio-Ecological Systems, 3(1):27-38.
Wichern, J., van Wijk, M.T., Descheemaeker, K., Frelat, R., Van Asten, P. J. A and Giller, K. E. (2017). Food availability and livelihood strategies among rural households across Uganda. Food Security, 9(6): 1385- 1403.
دوره 5، شماره 18
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 17-31

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 02 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1403