پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

تحلیل توزیع فضایی زنجیره ارزش محصول انجیر (مورد مطالعه: نواحی روستایی بخش کوهمره، شهرستان کوهچنار، استان فارس)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
از رویکردهای نوین در زمینه توسعه کشاورزی، توجه به زنجیره ارزش محصولات کشاورزی می‌باشد. تا کنون مطالعات چندانی در داخل کشور و بویژه استان فارس، در خصوص زنجیره ارزش محصول انجیر صورت نگرفته است. لذا هدف پژوهش حاضر، تحلیل توزیع فضایی حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش محصول انجیر در سطح روستاهای بخش کوهمره و تحلیل فضایی جایگاه نواحی روستایی در زنجیره ارزش محصول انجیر می‌باشد. این مطالعه دارای جهت‌گیری کاربردی و از نظر هدف، توصیفی- تحلیلی می‌باشد. روش گردآوری داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه) انجام گرفته است. روایی پژوهش بر اساس نظرات خبرگان و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. جامعه آماری پژوهش، شامل 934 بهره‌بردار محصول انجیر در روستاهای بخش کوهمره بوده است که با استفاده فرمول کوکران تعداد 270 بهره‌بردار به عنوان نمونه تعیین شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری t تک نمونه‌ای، آنووا و دانکن در محیط نرم‌افزاری SPSS و برای تهیه نقشه از نرم‌افزار ArcMap استفاده شد. نتایج نشان داد حلقه‌های تأمین و تولید دارای وضعیت مناسب و حلقه‌های فرآوری و نگهداری، بازاریابی و فروش و مصرف از وضعیت نامناسبی برخوردار هستند. به لحاظ توزیع فضایی محدوده‌های شمال‌شرقی، شرقی و جنوب‌شرقی، با توجه به موقعیت طبیعی کوهستانی و شرایط اقلیمی دارای وضعیت مناسبی برای فعالیت‌های باغداری از جمله محصول انجیر می‌باشد. محدوده‌های شمالی و مرکزی با توجه به موقعیت پایکوهی، علاوه بر فعالیت باغداری، زمینه را برای فعالیت‌های زراعی نیز به وجود آورده است. محدوده‌های غربی و جنوب‌غربی به دلیل دشتی بودن، فعالیت‌های زراعی و کشت صیفی‌جات نسبت به فعالیت‌های باغداری بیشتر توسعه پیدا کرده است. نتایج نشان دهنده حضور فعال روستاییان در حلقه‌های تأمین و تولید و عدم حضور در حلقه‌های فرآوری و نگهداری، بازاریابی و فروش و حضور نیمه‌فعال در حلقه مصرف می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Spatial Distribution Analysis Of Fig Product Value Chain(Study Case: Rural Areas Of Kohmareh District, Kohchenar City, Fars Province)

نویسندگان English

MohammadReza Rezvani 1
Alireza Darban Astane 2
Hossein Hosseinpour 3
1 Professor of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Master student of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran,
چکیده English

One of the new approaches in agricultural development is to pay attention to the value chain of agricultural products. the aim of the current research is to analyze the spatial distribution of different links of the fig product value chain at the level of the villages of Kohmereh district and to analyze the position of rural areas in the fig product value chain. This study has a practical orientation and in terms of purpose, descriptive-analytical. The method of data collection was done in the library and field (questionnaire). The validity of the research was confirmed based on the opinions of experts and its reliability was confirmed by calculating Cronbach's alpha coefficient. The statistical population of the research included 934 fig producers in the villages of Kohmereh district, and 270 farmers were determined as a sample using Cochran's formula. To analyze the data, one-sample t, ANOVA and Duncan tests were used in the SPSS software environment, and ArcMap software was used to prepare the map. The results showed that the supply and production circles are in a good condition, while the processing, maintenance, marketing and sales and consumption circles are in a bad condition. In terms of spatial distribution, the northeastern, eastern and southeastern regions are suitable for fig gardening due to natural and climatic conditions. Also, the villagers are active in the supply and production circles and are absent in the processing and marketing circles and are semi-active in the consumption circle.

کلیدواژه‌ها English

Value Chain
Rural Economy
Transformation And Complementary Industries
Fars Province
ابراهیمی، محمد صادق؛ اسعدی‌خوب، سید مهدی؛ خاتون‌آبادی، سیداحمد. (1399). تحلیل فضایی توسعه کشاورزی در شهرستان بهبهان. روستا و توسعه پایدار فضا، 1(2)، 60-41.
اسداله‌پور، علی. (1402). توسعه مدل کسب‌وکار مطلوب در زنجیره ارزش محصولات برنج در استان مازندران. ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 19(1)، 205-191.
اسدپور، حسن؛ و اسداله‌پور، علی. (1399). توسعه زنجیره ارزش پایدار محصولات باغبانی در ایران با تأکید بر صادرات، هشتمین کنگره ملی علوم ترویج و آموزش کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست پایدار، کرج، 6 و 7 آبان، 150-137.
اصغری‌لفمجانی، صادق؛ پورجعفرآبادی، مهدیه؛ و پورابراهیمی، فاطمه. (1395). نقش محصولات استراتژیک در معیشت خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: کشت پسته در شهرستان سیرجان). تحقیقات جغرافیایی، 31(2)، 75-50.
ایزدی، علی؛ و قنبری، سیروس. (1400). کارآفرینی کشاورزی و توسعه مناطق روستایی (مورد مطالعه: دهستان رشتخوار). روستا و توسعه پایدار فضا، 2(1)، 38-19.
چرخ‌تابیان، طاهره؛ مجردی، غلامرضا؛ گبرسنبت، گیرما؛ و قلی‌زاده، حیدر. (1401). تحلیل کیفی چالش‌های پیش روی تشکیل زنجیره ارزش سیب‌زمینی در استان همدان (مورد کشاورزان پیشرو). ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 18(1)، 65-49.
حافظ‌نیا، محمدرضا. (1392). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، چاپ نوزدهم، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
حسن‌پور، بهروز. (1402). تشکیل و توسعه زنجیره ارزش کشاورزی، راهکار ساماندهی بازار محصولات کشاورزی، فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد کشاورزی، دوره 15، 76-88.
حسن‌پور، بهروز؛ و زارع، ابراهیم. (1399). آشنایی با زنجیره ارزش کشاورزی. سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، نشریه ترویجی، 34-1.
رضائی، روح‌اله؛ مهاجری، عصمت؛ صفا، لیلا؛ برزگر، طاهره؛ و خسروی، یونس. (1401). مدلسازی کیفی مشکلات زنجیره ارزش محصولات گلخانه‌ای در استان زنجان. ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 18(2)، 17-1.
رعیت‌پناه، غلامرضا؛ مجردی، غلامرضا؛ کرمی دهکردی، اسماعیل؛ و امیری لاریجانی، بهمن. (1401). بررسی مشکلات زنجیره ارزش برنج در استان مازندران از دیدگاه کشاورزان. مطالعه موردی: روستاهای دارکلا و پنبه چوله. پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 15(1)، 50-64.
رمضان‌نیا، فریبا؛ علوی‌زاده، سید امیرمحمد؛ سلطانی‌مقدس، ریحانه. (1397). تحلیل نقش باغداری در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر کشت پسته دهستان شهرآباد، شهرستان بردسکن. جغرافیا و روابط انسانی، 1(2)، 272-251.
رومیانی، احمد؛ حسینی کهنوج, سیدرضا؛ و خراج, محمد. (1402). استراتژی مؤثر بازاریابی محصولات گلخانه‌ای در مناطق روستایی شهرستان جیرفت با تأکید بر مدل SWOT وQSPM، پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(12)، 120-105.
ریاحی، وحید؛ سعید نصیری‌زارع. (1401). بررسی موانع کارایی زنجیره ارزش محصول زیتون در نواحی روستایی شهرستان طارم، ایران. پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 11(2)، 81-99.
سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 1401.
سپاهیان، عبدالماجد؛ حسینی، سیدمهدی؛ و دادرس مقدم، امیر. (1400). عوامل مؤثر بر شبکه زنجیره تأمین (بازار) محصولات موز و انبه در نواحی روستایی استان سیستان و بلوچستان. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۱۰ (۳۶)، 48-23.
شهرکی، شقایق؛ گرگین، سعید؛ شریف‌زاده، محمدشریف؛ عبدالله‌زاده، غلامحسین؛ کشیری، حدیث؛ و شهرکی، محبوبه. (1398). تحلیل زنجیره ارزش کسب‌وکارهای شیلاتی با رویکرد کارآفرینی، مطالعه تعاونی‌های صیادی پره استان گلستان. کارآفرینی در کشاورزی، 6(4)، 16-1.
فقیه، حسین؛ و ثابت سروستانی، جعفر. (1380). انجیر، کاشت، داشت، برداشت. چاپ اول. شیراز: راهگشا.
قاسمی، مریم، و بخشی شادمهری، فاطمه. (1397). راهبردهای توسعه زنجیره ارزش انار در شهرستان مه ولات با استفاده از ابزارهای برنامه‌ریزی استراتژیک. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 26(104 )، 133-103.
گلباز، سیده شیرین؛ کرمی دهکردی، اسماعیل؛ و اصغری، محمدرضا. (1399). تحلیل چالش‌های زنجیره ارزش انگور, مطالعه موردی در استان آذربایجان غربی، پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 13(4)، 77-53.
محمدنژاد، محمد؛ کریمی، حسین؛ حسین‌پور، مهدی؛ بخشم، میلاد؛ و امامی ال اقا، سحر. (1400). تحلیل وضعیت زنجیره ارزش صنایع تولیدی عسل در استان کرمانشاه. راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، ۸ (۱۶)، 43-37.
مرکز آمار ایران، (1400). سالنامه آماری کشور.
مظهری، محمد؛ و رسول‌زاده، مریم. (1400). تحلیل زنجیره ارزشِ گل محمدی در استان خراسان رضوی. اقتصاد و توسعه کشاورزی، 35(3)، 306-291.
موسی‌زاده، نبی؛ توکلی، جعفر. (1402). واکاوی تأثیر شیوع پاندمی کووید 19 بر زنجیره تأمین محصولات کشاورزی روستاهای استان کرمانشاه، پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4 (12)، 47-24.
ورمزیاری، حجت؛ رستمی، فرحناز؛ صمدی، محسن؛ و بنی‌اسدی، مصطفی. (1395). تحلیل موانع و راهکارهای توسعه عدالت‌محور صنایع کشاورزی در ایران. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 47 (2)، 498-479.
Andre Devaux, Maximo Torero, Jason Donovan, Douglas Horton, (2018). Agricultural innovation and inclusive value-chain development: a review. Journal of Agribusiness in Developing and Emerging Economies, 8(1), 99-123.
Ayele, A. Erchafo, T. Bashe, A & Tesfayohannes, S. (2021). Value chain analysis of wheat in Duna district, Hadiya zone, Southern Ethiopia, Heliyon 7 ,1-8.
Berthe, A., & Grouiez, P. (2020). Small farm upgrading in GVC: A strategic perspective, (halshs-02953123).
Gebre, G,G., Rik, E., Kijne, A. (2020). Analysis of banana value chain in Ethiopia:Approaches to sustainable value chain development, Cogent Food & Agriculture, 6(1), 1-31.
Kaplinsky R., and Morris M. (2001). A Handbook for value chain Research, IDRC, Ottawa. 120 pages.
Khanal, R., Dhakal, C. (2020). VALUE CHAIN ANALYSIS OF CUCUMBER IN ARGHAKHANCHI, NEPAL, Journal of Agriculture and Forestry University, 4, 295-302.
Miguel, A., Speelmanb, S., Desseinb, J., & Huylenbroeckb, G. (2017). Assessment of socio-economic configuration of value chains: A proposed analysis framework to facilitate integration of small rural producers with global agribusiness, International Food and Agribusiness Management Review, 20(1), 25- 43.
Naseer, M.A.R., Ashfaq, M., Hassan, S., Abbas, A., Razzaq, A., Mehdi, M., Ariyawardana, A., & Anwar, M. (2019). Critical issues at the upstream level in sustainable supply chain management of agri-food industries: Evidence from Pakistan’s citrus industry. Sustainability, 11(1326), 1-19.
Ndlovu, P. N., Thamaga-Chitja, J. M., and Ojo, T. O. (2021). Factors influencing the level of vegetable value chain participation and implications on smallholder farmers in Swayimane KwaZulu-Natal. Land Use Policy, 109, 105611.
Rehman, S., Selvaraj, M., & Syed Ibrahim, M. (2012). Indian agricultural marketing- a review. Asian Journal of Agriculture and Rural Development, 2(1), 69-75.
Ricciotti, F. (2020). From value chain to value network: A systematic literature review. Management Review Quarterly, 70(2), 191-212. DOI:10.1007/s11301-019-00164-7
Takahashi, K. & Barrett, C.B. (2014). The system of rice intensification and its impacts on household income and child schooling: evidence from rural Indonesia. American Journal of Agricultural Economics, 96(1), 269-289. DOI:10.1093/ajae/aat086
Yohannes, B. (2018). Review of value chain analysis of potato in Ethiopia. International Journal of Advances in Scientific Research and Engineering, 4(4), 8-17.
Zhao, G., Liu, S., Lopez, C., Lu, H., Elgueta, S., Chen, H., & Boshkoska, B. M. (2019). Blockchain technology in agri-food value chain management: A synthesis of applications, challenges and future research directions. Computers in Industry, 109: 83-99.
دوره 5، شماره 17
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 43-63

  • تاریخ دریافت 31 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1403