پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بررسی نقش ساخت و سازها در تغییرات پوشش گیاهی محدوده باسمنج بین سالهای 2000-2020

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکده حقوق و برنامه ریزی علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
با گسترش شهرنشینی در دهه‌های اخیر و پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات، توجه به پوشش‌گیاهی و جلوگیری از تخریب آن‌‌ها بسیار مورد توجه قرار گرفته است. برای نیل به این هدف نیازمند شناخت وضع موجود و سیر تحولات و عوامل مؤثر بر آن می‌باشیم؛ لذا در این پژوهش به ارزیابی پوشش اراضی و تغییرات آن‌‌ها در محدوده باسمنج طی سال‌های 2000، 2010 و 2020 و بررسی عوامل تأثیر‌گذار بر تغییرات کاربری‌ها بخصوص پوشش‌گیاهی پرداخته شد. جهت انجام این مهم، از تصاویر ماهواره لندست استفاده شد و طبقه‌بندی کاربری‌ها در سه طبقه پوشش‌گیاهی، بایر و اراضی ساخته شده به روش نظارت شده و الگوریتم حداکثر احتمال صورت گرفت. جهت اعتبارسنجی نقشه‌ها، از داده‌های واقعیت زمینی (تصاویر گوگل ارث) استفاده و ضریب کاپا برای سال‌‌های 2000، 2010 و 2020 به ترتیب برابر با 79، 86 و 95% به دست آمد. در نهایت با استفاده از مدل Lcm پیش‌بینی برای آینده کاربری‌ها (سال 2030) صورت گرفت و نتیجه نشان داد که از سال 2000 تا سال 2030 اراضی ساخته شده با افزایش مساحت و در مقابل پوشش‌‌گیاهی و اراضی بایر با کاهش مساحت به نفع اراضی ساخته شده مواجه هستند؛ به این صورت که اراضی ساخته شده از 3303900 متربع در سال 2000 به 5927400 متر‌مربع در سال 2010 و 9066600 مترمربع در سال2020 رسید و پوشش‌‌گیاهی که شامل اراضی کشاورزی، باغات و فضای سبز در این محدوده می‌شود از 7432200 مترمربع در سال 2000 به 7028100 مترمربع در 2010 و 5659200 مترمربع در سال 2020 رسید، از عوامل دخیل در این تغییرات می‌توان به افزایش جمعیت، ارزش افزوده حاصل از تغییرات کاربری از پوشش‌گیاهی به مناطق ساخته شده و جاده‌سازی و شهرک‌سازی و ... اشاره نمود. طی پیش‌بینی صورت گرفته این روند تا سال 2030 نیز ادامه خواهد داشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the role of constructions in the vegetation changes of Basmenj area between 2000-2020

نویسندگان English

Fatemeh piralilou 1
Akbar Asghari Zamani 2
1 Master's student in Urban Planning, Faculty of Law and Planning of Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 Department of Geography and urban planning, Faculty of Planning and environmental sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده English

This research is in the field of investigation of vegetation cover and change of green space in urban and rural areas using remote sensing capability. The purpose of this research is investigating the changes in vegetation in Basmenj area in Tabriz city during the years 2000, 2010 and 2020 and to reveal the changes and factors affecting changes in this area and also predicting the changes in 2030 is one of the goals of this research. The method of doing the work is that we downloaded the satellite images from the USGS website and classified the land uses with the supervised classification method and the maximum likelihood algorithm. Then the accuracy of the classification was calculated by forming the error matrix and the kappa coefficient and overall accuracy. Then, the classes were based on the comparison classification results and the prediction map for 2030 using the LCM method which determines the transfer potential map based on the logistic regression model and uses the Markov model to create the final map. As a result, from the year 2000 to 2030, built-up lands are facing an increase in area, and in contrast to vegetation and barren lands, they are facing a decrease in area in favor of built-up lands, so that built-up lands have increased from 3,303,900 square meters in 2000 to 5,927,400 square meters in 2010 and reached 9,066,600 square meters in 2020, and the vegetation cover, which includes agricultural lands, gardens and green spaces in this area, Decreased from 7,432,200 square meters in 2000 to 7,028,100 square meters in 2010 and 5,659,200 square meters in 2020, Among the factors involved in this change, we can mention the increase in population, the added value resulting from the change in the use of vegetation to residential areas, road construction, settlement construction, etc., which according to the forecast, this trend will continue until 2030.Finally, urgent action is needed to manage and reduce land use change and preserve vegetation.

کلیدواژه‌ها English

Land use changes
basmenj
supervised classification
LCM model
prediction
ابراهیم‌‌زاده، عیسی؛ و حاتمی، داود. (1393). تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی- توسعه‌‌ای آن در شهر ایذه، فصلنامه برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای، بهار 1393، شماره 13، صص 44-32.
اصغری زمانی، اکبر؛ زادولی خواجه، شاهرخ؛ زادولی، فاطمه؛ و بخشی‌‌زاده، پیام علی. (1392). ارزیابی میزان تغییرات کاربری اراضی در روستاهای الحاقی به کلانشهر تبریز طی دوره زمانی 1391-1381 (نمونه موردی: آخماقیه(. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال دوم، شماره 7، صص 48-35.
امیری مقدم، دریه؛ واعظی، جمیل؛ موحدزاده، سیما؛ و لاری، زهرا. (1393). بررسی اثر ساخت‌‌وساز بر پوشش‌‌گیاهی عرصه‌‌های طبیعی، اولین همایش الکترونیکی یافته‌‌های نوین در محیط‌‌زیست و اکوسیستم‌‌های کشاورزی، تهران.
انتظاری، علیرضا؛ زندی، رحمان؛ خسرویان، مریم. (1397). ارزیابی تغییرات فضایی پوشش گیاهی و دمای سطح زمین با استفاده از تصاویرلندست و مادیس، مطالعه موردی: استان فارس 2017-1986، نشریه مهندسی و مدیریت آبخیز، شماره4، صص 940-929.
پورمحمدی، محمدرضا. (1396). برنامه‌‌ریزی کاربری اراضی شهری، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌ها (سمت).
حسینی، سید علی؛ ویسی، رضا؛ و احمدی، سجاد. (1391). بررسی و تحلیل فضای سبز شیراز، فصلنامه پژوهش‌‌های بوم‌‌شناسی شهری، بهار و تابستان 1391، شماره 1، صص 70-52.
حسینی، نسیبه؛ افراخته، حسن؛ و عزیزپور، فرهاد. (1400). شناخت تحولات کاربری اراضی ناحیه روستایی زبرخان با بهره‌‌گیری از تجزیه‌‌وتحلیل تصاویر ماهواره‌‌ای در محیط  Envi، برنامه‌‌ریزی توسعه کالبدی، سال هفتم، شماره 3، صص 32-15.
حمدالله، جاویده؛ تاج‌‌آبادی، عاطفه؛ و کابلی‌‌زاده، مصطفی. (1401). ارزیابی و پیش‌‌بینی تغییرات کاربری اراضی و پوشش زمین با استفاده از تکنیک‌‌های سنجش از راه دور و Gis (مطالعه موردی: شهرستان اهواز)، کاربرد سنجش از دور و Gis درعلوم محیطی، سال اول، شماره 4، صص 17-36.
درویشی، یوسف؛ سارلی، رضا؛ و خداداد، مهدی. (1397). سنجش تغییرات پوشش گیاهی استان خراسان رضوی طی دوره2005-2015 )مورد مطالعه: شهرستان خوشاب(، فصلنامه توسعه پایدار محیط جغرافیایی، شماره 2، صص 94-85.
رحیمی، حمزه؛ نوری زمان‌‌آبادی، سید هدایت‌‌الله؛ و مسعودیان، سید ابوالفضل. (1399). پایش روند تغییرات شاخص پوشش‌‌گیاهی (ndvi) در شهرستان نجف‌‌آباد بین سال‌‌های 1381 تا 1397 با استفاده از تصاویر سری زمانی و آزمون من-کندال، فصلنامه علمی فضای جغرافیایی، سال بیست و دوم، شماره 80، صص 85-67.
روستایی، شهرام؛ و نیک‌‌جو، محمدرضا. (1388). مطالعه تغییرات پوشش‌‌گیاهی حوضه آبخیز بجوشن چای در یک دوره ۱۵ ساله با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور، دانش آب و خاک، سال 1389، شماره 1، صص 14-1.
شهیدی، خسرو؛ طویلی، علی؛ جوادی، سیداکبر. (1400). پایش تغییرات پوشش گیاهی با استفاده از RS و GIS در مراتع چهارباغ استان گلستان طی یک دوره 30 ساله، نشریه مرتع، شماره2، صص 194-180.
عبداللهی، سحر؛ و داداش‌‌پور، هاشم. (1397). تحلیل و پیش‌‌بینی تغییر کاربری زمین در نواحی ساحلی استان گیلان، فصلنامه علوم محیطی، دوره هفدهم، شماره 3، صص 134-121.
عزیزی‌قلاتی، سارا؛ رنگزن، کاظم؛ تقی‌‌زاده، ایوب؛ و احمدی، شهرام. (1393). مدلسازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از روش رگرسیون لجستیک در مدل LCM (پژوهش موردی: منطقه کوهمره سرخی استان فارس)، سال1394، تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، شماره 4، صص 596-585.
فرزین، محسن؛ و خزایی، مجید. (1399). پایش، پیش‌‌بینی و تحلیل روند تغییر چهل ساله پوشش/ کاربری اراضی اطراف شهر یاسوج، مجله جنگل ایران، سال دوازدهم، شماره 4، صص 539-525.
فلاحتکار، سامره؛ حسینی، سید محسن؛ سلمان ماهینی، عبدالرسول؛ و ایوبی، شمس اله. (1395). پیش بینی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از مدل  LCM، پژوهش‌های محیطزیست، شماره 31 ، صص 174-163.
کاظم‌‌زاده، مجید؛ نوری، زهرا؛ بیات، اصغر؛ ساعدی فرکوش، سلما؛ الیاسی، علی اصغر؛ علی‌‌پور، حسن؛ و منصور فلاح، علیرضا. (1399). تأثیر عامل‌‌های طبیعی و انسانی بر تغییر خطی و غیرخطی پوشش‌‌گیاهی با تصویرهای ماهواره‌‌ای در آبخیز خور- سفیدارک، استان البرز، پژوهش‌‌های آبخیزداری، پاییز1400، شماره 3، صص 114-95.
محمدپور، صابر؛ ابی زاده، سامان؛ علیزاده، فرنگیس. (1399). ارزیابی و پیش‌بینی تغییرات کاربری زمین شهری در شهر لاهیجان، پژوهش های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دورة 8، شمارة 3، صص 661-659.
محمدی‌جو، مینو؛ خانمحمدی، مهرداد؛ هاشمی، سیدمحمود. (1397). ارزیابی روند تغییرات سیمای شهر لاهیجان با استفاده از مفاهیم ومتریک های سیمای سرزمین، جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دوره6، شماره1، صص148-129.
محمدی، جمال؛ محمدی ده چشمه، مصطفی؛ و ابافت یگانه، منصور. (1386). ارزیابی کیفی نقش فضاهای شهری و بهینه‌‌سازی استفاده شهروندان از آن در شهرکرد، محیط‌‌شناسی، زمستان 1386، شماره 44، صص 104-95.
مهندسین مشاور شیب راه تبریز. (1398). طرح جامع- تفصیلی شهر باسمنج، اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان شرقی.
نبی‌زاده، سینا؛ ابراهیمی، عطا الله؛ آقابابایی، معصومه؛ و رحیمی، ایرج. (1398). پایش و پیش بینی تغییرات کاربری اراضی حوضۀ آبخیز شهرستان فارسان با استفاده از مدل LCM، مرتع و آبخیزداری، دوره72، شماره 1، صص 278-263.
نجفی، زینب؛ درویش صفت، علی اصغر؛ فاتحی، پرویز؛ و عطارد، پدرام. (1399). بررسی روند پویایی پوشش گیاهی با استفاده از تصاویر، ماهوارۀ لندست در کلانشهر تهران، مجله جنگل ایران، شماره2، صص 270-257.
ویسی، وحید؛ رنجبر فردوئی، ابوالفضل؛ موسوی، سید حجت. (1394). پایش تغییرات چندزمانه پوشش گیاهی جنگل های نیمه خشک نواه کوه با استفاده از دورسنجی (1975-2015)، مجله مهندسی اکوسیستم بیابان، شماره 9، صص70-57.
Chen, J. Yu, Z. Li, M. Huang, X. (2023). Assessing the Spatiotemporal Dynamics of Vegetation Coverage in Urban Built-Up Areas. Land, 12, 2-17.
Gao, J. Zhang, Y. Zheng, Zh. Cong, N. Zhao, G. Zhu, Y. Chen, Y. Sun, Y. Zhang, J. Zhang, Y. (2022). Ecological Engineering Projects Shifted the Dominance of Human Activity and Climate Variability on Vegetation Dynamics. Remote sensing, 14, 1-21.
 Verma1, S. Agrawal, S. Dutta, K. (2021). SATELLITE IMAGERY DRIVEN ASSESSMENT OF LAND USE LAND COVER, URBANIZATION AND SURFACE TEMPERATURE PATTERN DYNAMICS OVER TROPICAL MEGACITIES. Int. Arch. Photogramm. Remote Sens. Spatial Inf. Sci., XLVI-4/W6, 313–320.
دوره 5، شماره 18
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 32-48

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 04 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1403