پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بررسی اثرات مدیریت منابع آبی در بهبود معیشت پایدار روستایی مطالعه موردی روستاهای شهرستان پلدختر

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاهی گروه تحقیقات اقتصادی اجتماعی، مرکز تحقیقات و آموزش فنی و نهاده‌های طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در خرم‌آباد، ایران.
2 عضو هیئت علمی دانشکده تحقیقات حفاظت از خاک و حوضه آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران.
3 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌‌آباد، ایران.
چکیده
امروزه عامل اصلی و مهم مهاجرت‌های روستایی کاهش میزان منابع آبی و عدم مدیریت صحیح منابع آبی به خصوص در بخش کشاورزی است که معیشت خانوارهای روستایی را با مشکلات فراوانی روبرو ساخته است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات مدیریت منابع آبی در بهبود معیشت پایدار روستایی در شهرستان پلدختر انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف به عنوان یک پژوهش کاربردی است که از نظر شیوه اجرا به صورت توصیفی- تحلیلی انجام گردیده است. جامعه آماری تحقیق را خانوارهای روستاهای شهرستان پلدختر تشکیل داده است که بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 برابر با 7358 خانوار بوده است. به منظور مشخص نمودن تعداد نمونه از فرمول کوکران استفاده گردیده است که بر طبق آن تعداد 365 خانوار به عنوان نمونه انتخاب شد. به منظور تجزیه و تحلیل یافته‌های تحقیق از آزمون تی‌تک نمونه‌ای و تحلیل رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. به منظور بررسی وضعیت مدیریت منابع آبی در روستاهای شهرستان پلدختر از آزمون تی‌تک نمونه‌ای استفاده گردیده است نتایج آزمون نشان داد که گویه میزان بهره‌گیری از الگوی کشت مناسب با مقدار میانگین 376/3 بیش‌ترین میانگین را به خود اختصاص داده است و گویه میزان مشارکت بانک کشاورزی در اعطای وام به کشاورزان جهت تأمین و انتقال آب مورد نیاز با مقدار 706/2 کمترین میانگین را به خود اختصاص داده است. در مجموع وضعیت مدیریت منابع آبی با مقدار میانگین 118/3 با توجه به سطح معناداری و حد بالا و حد پایین که هر دو مثبت هستند در روستاهای شهرستان پلدختر مطلوب ارزیابی شده است. به منظور بررسی اثرات مدیریت منابع آب بر معیشت پایدارروستایی از تحلیل رگرسیون چندمتغیره استفاده شده است. نتایج به دست آمده نشان داد که مدیریت منابع آبی بر متغیر معیشت اجتماعی با مقدار ضریب بتای 325/0، بر متغیر معیشت اقتصادی با مقدار ضریب بتای 276/0، بر متغیر معیشت انسانی با مقدار ضریب بتای 213/0 و بر متغیر معیشت فیزیکی با مقدار ضریب بتای 178/0 تاثیر گذار بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the effects of water resources management in improving sustainable rural livelihoods, (a case study of the villages of Poldakhter county)

نویسندگان English

sajjad bazvand 1
taher farhadinezhad 2
iraj viskarami 2
saeed akbari 3
1 Member of the academic staff of the Department of Social Economic Research, Lorestan Province Agriculture and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Promotion Organization, Khorramabade, Iran
2 Member of the scientific board of the soil protection and watershed research department, Lorestan Province Agriculture and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Khorramabad, Iran.
3 The Agricultural Research and Education Center for Natural Resources in Lorestan Province, Agricultural Research, Education and Promotion Organization, Khorramabad, Iran.
چکیده English

This research examines how effective water resources management impacts sustainable rural livelihoods in Poldakhtar city. It addresses the key issue of rural migration driven by decreased water resources and inadequate management, particularly affecting agriculture. The study, applied and descriptive-analytical in nature, focused on 7358 households in Poldakhtar's villages, selecting 365 households as samples using Cochran's formula. Data analysis was performed using sample t-tests and multivariate regression analysis. Results from the sample t-test revealed that the most favorable aspect of water resources management was the use of suitable cultivation patterns, which had the highest average score of 3.376. Conversely, the lowest score of 2.706 was for the Agricultural Bank’s role in providing loans for water needs. Overall, water resources management in Poldakhtar was rated positively, with an average score of 3.118. Multivariate regression analysis assessed the effects of water resources management on various dimensions of sustainable rural livelihoods. The analysis showed that water management significantly influenced social livelihood (beta coefficient of 0.325), economic livelihood (0.276), human livelihood (0.213), and physical livelihood (0.178). These findings underscore the importance of effective water management in enhancing various aspects of rural life and its potential to mitigate migration challenges by improving living conditions.

کلیدواژه‌ها English

Water resources management
Rural Areas
Poldakhter County
اقدسی، مریم؛ امیدی نجف آبادی، مریم؛ میردامادی، سید مهدی؛ و فرج الله حسینی، سید جمال. (1402) واکاوی رفتارهای محیط زیستی و سازوکارهای مدیریت نهادی خشکسالی و تأثیر آن‌‌ها بر توسعه معیشت پایدار کشاورزان شهرستان برخوار: کاربرد نظریه انگیزه حفاظتی. روستا و توسعه، 26 (1)، صص 137 -165.
ایزدی، علی؛ طیب‌‌نیا، سیدهادی؛ و بذرافشان، جواد. (1402) تحلیل عوامل مؤثر بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: بخش کشاورزی دهستان رستاق در شهرستان خلیل آباد). روستا و توسعه پایدار فضا، 4 (1)، صص 84 -100.
بخارایی‌‌نیا، میلاد؛ صبوری، محمدصادق؛ و میردامادی، سید مهدی. (1401) الزامات به کارگیری فناوری های نوین دیجیتال در راستای بهبود معیشت پایدار کشاورزان (موردمطالعه: استان تهران). پژوهش‌‌های روستایی، 13 (3)، صص 452 -467.
بذرافشان، جواد؛ طولابی نژاد، مهرشاد؛ و طولابی نژاد، میثم. (1397) تحلیل فضایی تفاوت‌‌های تاب‌‌آوری در نواحی شهری و روستایی در برابر مخاطرات طبیعی مورد مطالعه: شهرستان پلدختر. پژوهش‌‌های روستایی، 9 (1)، صص116-135.
پناهی، فاطمه؛ و ملک محمدی، ایرج. (1392) اثرات مدیریت منابع آب کشاورزی بر فقرزدایی معیشتی در مناطق روستایی ایران، روستا و توسعه، 16 (4)، صص1-17.
جاوری، حمیده. (1397) نقش مدیریت مشارکتی منابع آب در ارتقاء معیشت پایدار روستایی (مطالعه موردی: دهستان لیشتر، شهرستان گچساران). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زنجان، دانشکده علوم انسانی، گروه جغرافیا، رشته برنامه‌‌ریزی روستایی، زنجان.
جلیلیان، رضا. (1401) نقش مدیریت منابع آبی در معیشت پایدار روستایی مطالعه موردی دهستان حمیل شهرستان اسلام آباد غرب. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور، مرکز کرمانشاه، گروه جغرافیا، رشته برنامه‌‌ریزی روستایی، کرمانشاه.
شریفی‌‌نیا، زهرا. (1400) تحلیل عوامل مؤثر بر پایداری معیشت در روستاهای شهرستان ساری.  اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 10 (1)، صص 213 -236.
طاهرپور منصور، طاهره؛ و صالحی، صادق. (1401) تحلیل دلایل اجتماعی تخریب منابع آب روستایی(مورد مطالعه: مناطق روستایی مازندران). پژوهش‌‌های‌جغرافیای ‌انسانی، ‌14، صص219-234. 
طولابی‌‌نژاد، مهرشاد؛ آزادپور، محمد؛ و دولتشاهی، زینب. (1401) ارزیابی شیوه‌‌های مدیریت آب کشاورزی در حوضه کوهستانی رودخانه کشکان. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 11 (3)، صص 178-1.
محمدی، البرز؛ امیدی نجف آبادی، مریم؛ و پورسعید، علیرضا. (1400) بازطراحی چارچوب معیشت پایدار (SLA) با رویکرد روستا تعاون با استفاده از روش بیزی. تعاون و کشاورزی، 10 (37)، صص 178 -206.
مرادی، فاطمه؛ شاطری، مفید و مکانیکی، جواد. (1401) نقش دانش بومی در مدیریت منابع آب مورد مطالعه دهستان شاسکوه شهرستان زیرکوه. دانش‌‌های بومی ایران، 9 (18)، صص235-273.
معمار امامیه، متین. (1400) نقش مدیریت توسعه پایدار در حفاظت از منابع آبی نواحی روستایی با استفاده از روش تحلیل عاملی (مطالعه موردی: دهستان تودشک). پنجمین کنگره بین‌‌المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران، تبریز.
منتظری، عبد القیوم؛ صحنه، بهمن؛ و قانقرمه، عبدالعظیم. (1400) نقش مدیریت منابع آب در معیشت پایدار خانوارهای نواحی روستایی نمونة پژوهش: دهستان مزرعة شمالی و جنوبی شهرستان آق‌‌قلا. برنامه‌‌ریزی فضایی، 11 (1)، صص67-86.
وهابی، جواد؛ قریشی، محمدباسط؛ و مولایی هشتجین، نصرالله. (1402) نقش مدیریت منابع آب بر توسعه اقتصادی روستاهای جلگه‌‌ای ناحیه مرکزی استان گیلان. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 12 (1)، صص191-210.
Cofie, O., Amede, T. (2015) Water management for sustainable agricultural intensification and smallholder resilience in sub-Saharan Africa, Water Resources and Rural Development, 6, pp.3–11.
Kumar, C.P., (2021). Water Resources Issues and Management in India. The Journal of Scientific and Engineering Research, 5 (9), PP 137- 147. 
Long, H , Tu, Sh, Dazhuan, G., Tingting, L , Liu, Y. (2016). The allocation and management of critical resources in rural China under restructuring:Problems and prospects, Rural Studies, 47, Part B, pp. 392–412.
Mokarram, M., Zarei, A. R., & Etedali, H. R. (2021). Optimal location of yield with the cheapest water footprint of the crop using multiple regression and artificial neural network models in GISTheoretical and Applied Climatology143, 701-712.
Qian, Y. (2016) Sustainable Management of Water Resources. Engineering 2(1), pp. 23–25.
Ullah, R., Abbas, A. W., Ullah, M., Khan, R. U., Khan, I. U., Aslam, N., & Aljameel, S. S. (2021). EEWMP: an IoT-based energy-efficient water management platform for smart irrigationScientific Programming2021, 1-9.
Wan, J., Song, X., Su, Y., Peng, L., Khatiwada, S. P., Zhou, Y., & Deng, W. (2019). Water resource utilization and livelihood adaptations under the background of climate change: a case study of rural households in the Koshi River BasinSustainability11(18), 5064.
دوره 5، شماره 15
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 20-32

  • تاریخ دریافت 07 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 15 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1403