پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

تحلیل جغرافیایی - فضایی درآمد مالیاتی دولت در استان‌های ایران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
هدف اصلی پژوهش، تحلیل فضایی جغرافیای درآمد مالیاتی دولت در میان استان‌های ایران می‌باشد. ماهیت پژوهش توصیفی- تحلیلی و هدف آن کاربردی بود و جمع‌آوری اطلاعات به ‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفت. محدوده مورد مطالعه در این پژوهش، استان‌های ایران (مطابق آخرین تقسیم‌بندی سیاسی مرکز آمار ایران (1401))، شامل 31 استان بود. برای بررسی جغرافیایی درآمد مالیاتی از 5 شاخص اصلی در حوزه مالیات‌های اخذ شده که شامل مالیات‌های مستقیم، مالیات بر اشخاص حقوقی، مالیات بر درآمد، مالیات بر ثروت و مالیات بر کالا و خدمات به تفکیک استان‌ها و بر اساس دو سال 1390 و 1401 استفاده شد. تحلیل داده‌های پژوهش به صورت کمی و با استفاده از نرم‌افزارهای GIS، EXCEL، SPSS و EViews صورت گرفت. تحلیل داده‌های گردآوری شده توسط روش‌های آماری و فضایی نظیر ضریب پراکندگی (CV)، روش درون‌یابی Kriging، شاخص ترکیبی، مدل تصمیم‌گیری ویکور، آنتروپی شانون و رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی انجام شد. یافته‌های پژوهش نشانگر تغییرات قابل توجه در وضعیت جغرافیای درآمد مالیاتی استان‌های ایران از سال 1390 تا 1401 است. تحلیل فضایی جغرافیای درآمد مالیاتی دولت در استان‌های ایران نشان می‌دهد که توزیع درآمد مالیاتی در سطح کشور به طور یکنواخت و متوازن صورت نگرفته و این عدم توازن می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های اقتصادی، سیاست‌های دولتی و ظرفیت‌های محلی باشد. استان‌های مرکزی و صنعتی از درآمدهای مالیاتی بیشتری برخوردار هستند، در حالی که استان‌های مرزی و کمتر توسعه یافته، درآمدهای مالیاتی کمتری دارند. نتایج این پژوهش ضرورت توجه به سیاست‌های اقتصادی و توزیع عادلانه منابع را در میان استان‌های کشور نمایان می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Spatial-Geographical Analysis of the Government Tax Revenue in Iranian Provinces

نویسندگان English

Mir Najaf Mousavi 1
Nima Bayramzadeh 2
Amin Shahsavar 3
1 Professor, Department of Geography, Literature & Humanities Faculty, Urmia University, Urmia, Iran
2 Ph.D. Student in Spatial Planning, Department of Geography, Literature & Humanities Faculty, Urmia University, Urmia, Iran.
3 MSc in Geography and Urban Planning, Department of Human Geography, Geography Science Faculty, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

The main goal of research is to spatial analyze the geography of government tax revenue among Iranian provinces. The nature of research is descriptive-analytical and its goal is applied. Data collection was carried out in two ways: library and field. The study area in this research is the Iranian provinces, which includes 31 provinces according to the latest political division of the Statistical Center of Iran (2022). To examine the geography of tax revenue, five main indicators in the field of taxes collected were used, including direct taxes, corporate taxes, income taxes, wealth taxes, and goods and services taxes, separated by province and based on the years 2011 and 2022. Research data analysis was carried out quantitatively using GIS, EXCEL, SPSS and EViews softwares. The collected data were analyzed using statistical and spatial methods such as coefficient of variation (CV), Kriging interpolation method, composite index, VIKOR decision model,Shannon entropy, and geographical weighted regression. The findings of research indicate significant changes in the geographical status of tax revenue in Iranian provinces from 2011 to 2022. Spatial analysis of the geography of government tax revenue in provinces shows that the distribution of tax revenue across Iran has not been uniform and balanced and this can be caused by various factors, including geographical location,economic infrastructure, government policies and local capacities. Central and industrial provinces generally have higher tax revenues, while border and less developed provinces have lower tax revenues. The results of research highlight the need to pay attention to economic policies and the fair distribution of resources among the Iranian provinces.

کلیدواژه‌ها English

Regional Inequality
Tax Revenue
Development
Iran

اکبری، نعمت الله؛ فرهمند، شکوفه؛ و جمالی، سمیه. (1390). تحلیل فضایی تأثیر سیاست‌های مالی دولت بر نابرابری درآمد در ایران با رهیافت رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR). فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری، 8(3)، 26-1.

اکبری، نعمت‌اله؛ مبینی دهکردی، مصطفی؛ کمالیان، علیرضا؛ و قاراخانی، سلمان. (1396). بررسی و تحلیل اثر سیاست‌های مالیاتی بر رشد شهر‌نشینی در اقتصاد ایران. اقتصاد شهری، 2(1)، 36-19.

امیرپور سرخی، مجید. (1401). نقش عدالت مالیاتی در توسعه متوازن جغرافیایی و کارآیی اجتماعی در اقتصاد اسلام. جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 12(3)، 570 -554.

انصاری، ثریا؛ انصاری، مریم؛ انصاری، محمد؛ احمدی، عطریه؛ مهروری، طیبه؛ گلگار، محمدحسین؛ نوروزی، محمد؛ و آتشبار، صفیه. (1402). کاربرد رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) در مدل‌سازی فضایی بیماری کووید 19 و سیاستگذاری شهری در گروه‌های سنی مختلف در شهر گراش استان فارس. سیاستگذاری شهری و منطقه‌ای، 2(8)، 82-71.

بایرام‌زاده، نیما؛ و موسوی، میرنجف. (1402). بررسی ارتباط توسعه‌یافتگی و تخصیص منابع در ایجاد سکونت‌گاه‌های انسانی جدید در طی سال‌های 1390 تا 1400 (نمونه موردی: ایران). جغرافیا و مطالعات محیطی، 13(49)، 120-139.

بایرام‌زاده، نیما؛ و فوادمرعشی، سیدمومن. (1402). تحلیل فضایی توسعه‌یافتگی شهرستان‌ها از منظر شاخص‌های کالبدی زیست‌پذیری (نمونه موردی: شهرستان‌های استان آذربایجان غربی). جغرافیا و آینده‌پژوهی منطقه‌ای، 5(16)، 91-77.

بختیاری، جمال؛ پورجبلی، ربابه؛ و بابائی، محبوبه. (1403). سنجش عوامل مؤثر بر سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتال در بین فعالین اقتصادی ایرانی. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(16)، 91-77.

بختیاری، جمال؛ پورجبلی، ربابه؛ و بابائی، محبوبه. (1403). نگرش به سرمایه‌گذاری در رمزارزها از دیدگاه کنشگران اقتصادی ایرانی در شبکه‌های مجازی. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(17)، 42-28.

پاسیون، مایکل. (1403). جغرافیای شهری: نگاهی جهانی. ترجمه محمود شورچه و امین شهسوار. تهران. انتشارات پرهام‌نقش.

توسلی، وحید؛ و تاریوردی، یدالله. (1403). الگوی مدیریت سود با استفاده از راهبردهای دارایی مالیات انتقالی و بدهی مالیات انتقالی. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 16(61)، 78-51.

حجی‌پور، محمد؛ رضائی، طاهره؛ و فال سلیمان، محمود. (1402). تورم اقتصادی و رخنه معیشتی در فضاهای پیراشهر بیرجند. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(12)، 60-47.

خانزادی، آزاد؛ و قادری، شیوا. (1399). ارزیابی تأثیر مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در ایران. اقتصاد باثبات، 1(1)، 78-61.

خطیبیزاده، محمدرضا؛ شهسوار، امین؛ و کسرایی، آذر. (1397). ارزیابی پیش‌نویس لایحه تحول نظام مالیاتی در بخش مسکن و زمین. دومین کنگره بین المللی علوم و مهندسی، 14-1.

ذوقی‌پور، محمدحسین؛ و قلی‌زاده، حیدر. (1403). ارزیابی تأثیر سرمایه انسانی بر بهره‌وری نیروی کار بخش کشاورزی ایران. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)، 72-58.

رجبی، مصطفی؛ و زنده‌دل‌شندی، ستاره. (1395). تأثیر بی‌ثباتی درآمد مالیاتی دولت از شرکت‌ها، بر رشد اقتصادی ایران، 1372-1393. دوفصلنامه اقتصاد توسعه و برنامه‌ریزی، 5(2)، 42-25.

رحیم‌زاده، اشکان؛ و حنفی‌نیری، کریم. (1402). تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر پیچیدگی اقتصادی در گروه کشورهای با درآمد بالا (رویکرد گشتاورهای تعمیم‌یافته). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(14)، 13-1.

رشنو، فریبا؛ حاجی، غلامعلی. (1402). رابطه بین اقتصاد سایه و نابرابری درآمد در ایران رهیافت خود توضیحی برداری با وقفه‌های گسترده. فصلنامه اقتصاد محاسباتی، 2(4)، 178-153.

سازمان امور مالیاتی کشور. (1401). سالنامه آماری 1390 و 1401.

سعادت‌مهر، مسعود؛ و بازگیر، افشین. (1402). بررسی تأثیر مالیات بر ثروت بر توزیع درآمد در اقتصاد ایران. فصلنامه علمی مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 12(46)، 137-113.

سعیدی طوسی، سید مجید؛ و وکیلیان آغوئی، مهدی. (1402). بررسی رابطه موقعیت جغرافیایی با مالیات عملکرد با تأکید بر صنعت. پژوهشنامه مالیات، 31(60)، 99-75.

عشورنژاد، غدیر؛ فرجی سبکبار، حسنعلی؛ و امیراصلانی، فرشاد. (1395). مدلسازی روابط فضایی عوامل مؤثر در استقرار مراکز مالی و اعتباری موجود در شهر تهران با رگرسیون وزنی جغرافیایی. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(2)، 240-223.

غفاری، فرد، محمد؛ و موسوی، سیداحمد. (1401). سنجش پیشران‌های رونق اقتصادی در بین شهرستان‌های استان‌های مرزی ایران. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 3(10)، 83-71.

غفاری‌فرد، محمد؛ صادقی شاهدانی، مهدی؛ و قادری، عبدالبصیر. (1403). بررسی تأثیر مؤلفه‌های اقتصاددانش بنیان بر رفاه اقتصادی استان‌های ایران. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(15)، 83-67.

مرکز آمار ایران. (1401). سالنامه آماری کشور (جمعیت).

مرکز آمار ایران. (1401). سالنامه آماری کشور (سرزمین و آب و هوا).

مقصودپور، محمدعلی؛ و کرمشاهی، بهنام. (1401). بررسی و تحلیل اثر سیاست‌های مالی دولت بر پراکندگی جغرافیایی بنگاه‌های تولیدی در بین استان‌های ایران: مطالعه موردی صنعت پوشاک. اقتصاد شهری، 7(2)، 82-67.

ملااسمعیلی دهشیری، حسن؛ پژویان، جمشید؛ غفاری، فرهاد؛ و حسینی، سید شمس‌الدین. (1401).  تحلیل اثر سیاست مالی (مالیات بر مجموع درآمد) بر توزیع درآمد کشورهای منتخب OECD. اقتصاد مالی، 16(58)، 108-93.

موسوی، میرنجف؛ امیدوارفر، سجاد؛ حسین‌زاده، رباب؛ و بایرام‌زاده، نیما. (1401). تحلیل عدالت فضایی در توزیع کاربری‌های خدماتی در مناطق شهری (نمونه موردی: مناطق 5 گانه- ارومیه). جغرافیا و مطالعات محیطی، 11 (43)، 177-162.

موسوی، میرنجف؛ بایرام‌زاده، نیما؛ و حسن‌پور قطلو، احمد. (1403). بررسی روند تمرکزگرایی در ایران با تأکید بر شاخص‌های اقتصادی. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 6(19)، 99-85.

موسوی، میرنجف؛ و بایرام‌زاده، نیما. (1403). تحلیل فضایی روند نابرابری‌های منطقه‌ای در ایران. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 33(131)، 125-105.

Adu, F., Alagidede, I. P., Osei, D. B., & Asamoah, M. E. (2023). Asymmetric effect of tax systems on poverty and inequality: Exploring the distributional impact of domestic resource mobilization systems in Ghana. Cogent Economics & Finance, 11(1), 2166211.
Ahadnejad Reveshty, M., Heydari, M. T., & Tahmasebimoghaddam, H. (2024). Spatial analysis of the factors impacting on the spread of Covid-19 in the neighborhoods of Zanjan, Iran. Spatial information research, 32(2), 151-164.
August, M., Cohen, D., Danyluk, M., Kass, A., Ponder, C. S., & Rosenman, E. (2022). Reimagining geographies of public finance. Progress in Human Geography, 46(2), 527-548.
Bai, X., Zhong, J., & Huang, D. (2024). Economic instruments for natural resource efficiency: The role of carbon taxation and fiscal policy. Resources Policy, 89, 104614.
Beramendi, P., & Rogers, M. (2021). Disparate geography and the origins of tax capacity. The Review of International Organizations, 16, 213-237.
Dawkins, C. J. (2023). The geography of US homeownership tax expenditures. Journal of Housing Economics, 59, 101888.
Itoh, R., & Li, Z. (2021). Effects of dual networks on tax strategies: geography and transaction. The Japanese Economic Review, 72(1), 97-128.
Jiang, Y. (2024). Geographic distance and tax fundamentals: An empirical analysis of location choice of Japanese firms’ outbound mergers and acquisitions. Journal of Corporate Accounting & Finance, 35(1), 11-37.
Kumar, R. R., & Stauvermann, P. J. (2024). Environmental Injustice: The Effects of Environmental Taxes on Income Distribution in an Oligopolistic General Equilibrium Model. Sustainability, 16(10), 4142.
Li, C., Gao, J., Ge, L., Hu, W., & Ban, Q. (2023). Do geographical indication products promote the growth of the agricultural economy? An empirical study based on meta-analysis. Sustainability, 15(19), 14428.
Li, K., Wen, J., Jiang, T., Fan, X., & Huang, L. (2024). How tax competition affects China’s environmental pollution?: A spatial econometric analysis. Environment, Development and Sustainability, 26(7), 18535-18557.
Malkina, M. (2024). Interregional inequality in budget revenues per capita and its decomposition by source: the case of pre-pandemic Russia. Spatial Economic Analysis, 19(2), 161-182.
Márquez Campón, E. (2024). Impact of the New International Tax Principles on International Investment Agreements (IIA) and Geographical Strategies of Multinational Companies: New Tax Rules for The New Economic Scenario. Review of International and European Economic Law, 3(6), a4-1.
Mousavi, M., Jafarpour Ghalehteimouri, K., Bagheri Kashkouli, A., & Bayramzadeh, N. (2024). Mitigating development barriers and addressing disparities in border cities of Iran: a comprehensive analysis of border provinces and influential factors. Geojournal, 89(4), 1–20.
Okunogbe, O., & Tourek, G. (2024). How can lower-income countries collect more taxes? The role of technology, tax agents, and politics. Journal of Economic Perspectives, 38(1), 81-106.
Suprianto, E., & Salim, A. (2024). The effect of local government wealth on internet financial reporting (IFR) compliance with local geographic as a moderation variable: a new institutional theory approach. Cogent Business & Management, 11(1), 2382921.
Tiutiunyk, I., Taranenko, V., Mazurenko, O., Artyukhov, A., & Yehorova, Y. (2023). International tax competition as an element of the country’s marketing strategy. Innovative Marketing, 19(4), 297-309.
Xie, J., Wang, J., & Lei, T. (2024). Geographic dispersion, tax administration and corporate tax burden: evidence from China. International Journal of Emerging Markets.
Yan, Y., He, C., Liu, T., & Yang, H. (2024). Regional fiscal disparities in Chinese cities: Revenue-expenditure perspective. Applied Geography, 170, 103362.
Yang, Y., Zhao, J., & Zou, G. (2024). Customer Geographic Clustering and Revenue Recognition: Evidence from China. Journal of International Accounting Research, 23(2), 201-223.
Zheng, J., Bai, S., Gu, C., Huang, B., & Xiong, M. (2024). The role of anti-tax avoidance in tax base flow and international tax competition. Pacific-Basin Finance Journal, 84, 102309.
دوره 6، شماره 20
تابستان 1404
تابستان 1404
صفحه 60-78

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 21 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 02 مهر 1404