پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

تحلیلی بر کارآمدی طرح‌های جامع در تأمین فضاهای سبز شهری (مطالعه موردی: طرح جامع مراغه)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران
2 کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران
چکیده
تهیه طرح‌های جامع در نظام شهری ایران بیش از نیم قرن سابقه دارد. این طرح‌ها در عمل با نقاط ضعف متعددی روبرو هستند. یکی از مهم‌ترین اشکالات این طرح‌ها عدم تحقق‌پذیری اهداف پیش‌بینی شده برای کاربری‌های خدماتی در شهرها می‌باشد. کاربری فضای سبز و پارک‌ها به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین کاربری‌های خدماتی در شهر محسوب می‌شود. علیرغم اهمیت فضاهای سبز در شهرها، در تهیه طرح‌های جامع برخی از معیارهای کیفی تأثیرگذار در مطلوبیت پارک‌ها از جمله دسترسی، همجواری مورد توجه قرار نمی‌گیرد. هدف این پژوهش ارزیابی کارآمدی طرح جامع مراغه در رابطه با تأمین پارک‌ها و فضاهای سبز شهری در جهت تعادل‌بخشی به ساختار کالبدی و اجتماعی شهر است. روش تحقیق به لحاظ ماهیت توصیفی- تحلیلی و از نظر هدف کاربردی می‌باشد. در این راستا مهم‌ترین معیارهای مکان‌گزینی فضاهای سبز استخراج و با روش AHP، وزن‌دهی شدند. برای ارزیابی مکان‌گزینی فضاهای سبز موجود و پیشنهادی طرح جامع با معیارهای برنامه‌ریزی کاربری اراضی، نقشه پهنه‌بندی مطلوبیت برای مکان‌گزینی فضاهای سبز با استفاده از نرم‌افزار ARC GIS تهیه گردید. نتایج حاصله نشان می‌دهد که رویکرد طرح جامع مراغه در زمینه مکان‌گزینی و توزیع مناسب فضاهای سبز در سطح نواحی ناکارآمد و ناعادلانه است؛ به گونه‌ای که پراکندگی فضاهای سبز پیشنهادی طرح جامع به تفکیک نواحی هفتگانه نشان می‌دهد که 156.5 هکتار معادل 87% از کل پارک‌های پیشنهادی به سه ناحیه، 4، 5 و 6 و 13% به دو ناحیه 1 و 7 تخصیص یافته و در مناطق 2 و 3 فضای سبزی وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the effectiveness of comprehensive plans to provide urban green spaces (Case study: Maragheh master plan)

نویسندگان English

Hooshang sarvar 1
manijeh lalepoor 1
samira shahi 2
1 Associate Professor, Department of Geography and urban planning, Faculty of Humanities, Maragheh University, Maragheh, Iran
2 Master of Geography and urban planning, Department of Geography and urban planning, Faculty of Humanities, Maragheh University, Maragheh, Iran
چکیده English

The preparation of comprehensive plans in the urban system of Iran has a history of more than half a century In practice plans face many weaknesses.One of the most important drawbacks of projects is the unattainability of the intended goals for service uses in cities.This use plays an important role in preserving the city's environment, providing space for leisure and livelihoods of citizens. Despite the importance of green spaces in cities the preparation of comprehensive plans of some quality criteria affecting the desirability of parks including access, neighborhood is not considered. This study evaluates the effectiveness of the comprehensive plan of Maragheh in relation to providing parks and urban green spaces.The nature of descriptive-analytical research and its purpose is practical.In this regard, the most important criteria for locating green spaces were extracted and weighted by AHP method.The results show that Maragheh master plan in the field of location and proper distribution of green spaces in area is inefficient and unfair 93 hectares equivalent to 52% of the proposed spaces for green spaces, are in inappropriate and very unsuitable positions and 87 hectares,equivalent to 48% of the proposed spaces are in a suitable and average position. Also a study of the distribution of proposed green spaces of the comprehensive plan by seven districts shows that 156.5 hectares, equivalent to 87% of the total proposed parks, is allocated to three districts,4, 5, 6 and 13% to two districts 1 and 7 and for districts 2 and 3 There is no green space.

.

کلیدواژه‌ها English

Comprehensive Design, Green Space, Location, Maragheh,

بارانی‌توانا، مریم. (1394). ارزیابی میزان تحقق‌پذیری طرح‌های توسعه شهری (مطالعه موردی: طرح جامع شهر زابل)، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه زابل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

بهزادفر، مصطفی. (1385). تحقق‌پذیری پیشنهادات فضای سبز، تفریحی و ورزشی طرح‌های جامع و ساماندهی تهران و شاخص کمیسیون ماده 5، اولین همایش ملی شهر و ورزش، تهران.

پارسنیک، زهرا.  (1402). ارزیابی و اولویت‌سنجی پارک‌های شهری مطالعه موردی: منطقه 13 شهری کلانشهر مشهد، اندیشه‌های نو در علوم جغرافیایی، شماره 1، صص 100-83.

جهانشاد، زهرا. (1392). تحلیل نظام توزیع فضایی و الگوی مکان‌یابی کاربری‌های شهری مطالعه موردی: کاربری فضای سبز منطقه 14 شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه پیام‌نور، دانشکده علوم اجتماعی.

حاتمی‌نژاد، حسین؛ و عمران‌زاده، بهزاد. (1388). بررسی، ارزیابی و پیشنهاد سرانه فضای سبز شهری: نمونه موردی کلانشهر مشهد، فصلنامه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیای ایران، شماره8، صص 85-67

ذواشتیاق، صمد. (1377). چکیده طرح جامع جدید (طرح حفظ و ساماندهی تهران)، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی، شهرداری تهران.

صفایی‌پور، مسعود؛ و سعیدی، جعفر. (1395). بررسی عوامل موثر در ناکارآمدی طرح‌های توسعه شهری ایران، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، شماره 22، صص 30-12.

عیسایی، کبری. (1396). تحلیل مکانی کاربری فضای سبز شهری (مورد مطالعه: پارک ملت شهر ایلام)، فصلنامه مطالعات عمران شهری، شماره 1، صص 164-141.

فرخیان، فروزان؛ و مایدزاده، هدا. (1399). تاثیر فضای سبز شهری بر کیفیت زندگی شهروندان در کلانشهر اهواز، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، شماره 11، صص 23-36.

کرمی، اعظم. (1391). ارزیابی و مکان‌یابی فضاهای سبز شهری تهران با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی (GIS) نمونه موردی منطقه 7، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

لاله‌پور، منیژه؛ اسمعیل‌پور، مرضیه؛ و سلطانی، شیوا. (1402). جایگاه شاخص‌های رشد هوشمند در توسعه بافت‌های شهری مطالعه موردی: شهر مراغه، مهندسی جغرافیایی سرزمین، شماره 7، صص 859-912.

لحمیان، رضا.  (1397). تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) و فرآیندهای تصمیم گیری چندمعیاره در مکان‌گزینی پارک های طبیعی- منطقه ای مطالعه موردی: استان مازندران، مجله اطلاعات جغرافیایی، شماره 108، صص 224-211.

ملکی، سعید؛ شجاعیان، علی؛ و نوذری، عبدالرحمن. (1395). مکان یابی بهینه فضای سبز شهر شوشتر با استفاده از سامانه اطلاعات جعرافیایی (GIS) و مدل (AHP) ، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، شماره 20، صص 89-78.

مهندسان مشاور نقش محیط. (1390). طرح جامع شهر مراغه، جلد اول و دوم: بررسی و شناخت شهر، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران

مهندسان مشاور نقش محیط. (1390). طرح جامع شهر مراغه، جلد چهارم: برنامه‌ها و طرح‌های پیشنهادی، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران

مهندسان مشاور نقش محیط. (1390). طرح جامع شهر مراغه، جلد سوم: تجزیه‌وتحلیل، استنتاج از بررسی‌ها، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران

Baltimore Department of Planning, Office of Sustainability. (2015). Green pattern book: using vacant land to create greener neighborhoods in Baltimore. U.S. Forest service.
Broussard, S. R., Washington-Ottombre, C., & Miller, B. K. (2018). Attitudes toward policies to protect open space:A comparative study of government planning officials and the general public. Landscape and Urban planning, 86, 14-24.
Colding, J. (2020). Ecological Land-Use complementation for building resilience in urben ecosystems. Landscape and Urben Planning, 81,46-55.
de la Barrera, F., Reyes-Paecke, S., & Banzhaf, E. (2016), Indicators for green spaces in contrasting urban settings in Mumbai. Ecological Indicators, 62,212–219
Frenkel, A., & Ashkenazi, M. (2013). Measuring urban sprawl: how can we deal with it?, Planing and Design, 35 (1), 56-79.
Lindholst, C. A., Bosch, C. C. K., Kjoller, C. P., Sullivan, S., Kristoffersson, A., Fors, H., & Nilsson, K. (2016). Urban green space qualities reframed toward a public . Urban Forestry & Urban Greening, 17, 166-177.
دوره 6، شماره 21
پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 84-99

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 03 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 17 اسفند 1403