پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی در روستا-شهرهای الحاق شده به شهر با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
چکیده
برنامه‌ریزی شهری علاوه بر توجه به اهداف کالبدی باید به نیازهای کیفی مردم شهر نیز پاسخ دهد، در این راستا هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی در روستا-شهرهای الحاق شده به کلان‌شهر تبریز با رویکرد آینده‌پژوهی می‌باشد. روش پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی- تحلیلی می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش 35 نفر از کارشناسان خبره در زمینه امور شهری می‌باشد که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده‌اند. جهت شناسایی شاخصه‌ای موردنظر جهت تحلیل از روش پویش محیطی و پنل دلفی استفاده شده است و جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نیز از نرم‌افزار میک مک بهره گرفته شده است. نتایج حاصل از روش پویش محیطی نشان می‌دهد که 45 عامل بر روی کیفیت زندگی مناطق روستا شهری الحاق شده به کلان‌شهر تبریز تأثیرگذار می‌باشند که تحلیل‌های صورت گرفته شده با استفاده از روش میک مک بیانگر ان است که از مجموع 45 فاکتور مؤثر، 14 عامل از جمله میانگین درآمد خانوارها، وضعیت مسکن، وضعیت اشتغال، مالکیت زمین و مسکن، بهبود کیفیت امکانات و خدمات، سطح سواد ساکنین، امنیت، کیفیت روابط همسایگی، شبکه فاضلاب و وضعیت جمع‌آوری و دفن زباله، میزان دسترسی به شبکه حمل‌ونقل عمومی، دسترسی به خدمات بهداشتی- درمانی، وضعیت جاده‌ها و شبکه معابر، دسترسی به زیرساخت‌های فرهنگی و آموزشی تأثیر کلیدی بر روی کیفیت زندگی در مناطق روستا-شهری کلان‌شهر تبریز دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating factors affecting the quality of life in rurbans annexed to the city with a future research approach (case study: Tabriz metropolis)

نویسندگان English

Maryam Soltani 1
Hassan Ahmadzadeh 2
Ali Panahi 3
1 PhD Student of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

In addition to paying attention to the physical goals, urban planning should also respond to the qualitative needs of the city's people, in this regard, the main goal of the current research is to identify the factors affecting the quality of life in the villages-cities annexed to Tabriz metropolis with a future research approach. The method of the present research is based on the practical purpose and on the descriptive-analytical nature. The statistical population of this research is 35 expert experts in the field of urban affairs who were selected using targeted sampling. In order to identify the desired indicators for analysis, the environmental scanning method and Delphi panel were used, and the MicMac software was used to analyze the data. The results obtained from the environmental survey method show that 45 factors have an impact on the quality of life in rural and urban areas annexed to the metropolis of Tabriz, and the analyses carried out using the Mikmac method indicate that out of the total of 45 effective factors, 14 factors including Average household income, housing situation, employment situation, land and housing ownership, improving the quality of facilities and services, residents' literacy level, security, quality of neighborhood relations, sewage network and garbage collection and landfill status, access to public transportation network, access to services Healthcare, the condition of roads and road networks, access to cultural and educational infrastructures have a key effect on the quality of life in rural-urban areas of Tabriz metropolis.

کلیدواژه‌ها English

Rurbans
Quality of Life
Future Studies
Environmental Survey
The Metropolis of Tabriz
احمدی، راشد؛ عزمی، آئیژ، جمینی، داوود (1394). بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی روستاهای پیرامون شهر مورد: دهستان بدر شهرستان روانسر، فصلنامه فضای جغرافیایی، سال 15، شماره 51، صص 75-96.
ایزدی، حسن؛ نوذری، معراج (1392). ارتقاء روستا به شهر و تاثیر آن در تحول تعامل‌های روستایی-شهری مطالعه موردی بخش بیضا شهرستان سپیدان، نشریه پژوهش‌های روستایی، سال 4، شماره 1، صص 77-100.
جوزاک، علیرضا؛ لطفی، صدیقه؛ نیک پور، عامر (1401). تحلیل اثرات و پیامدهای الحاق روستا به شهر (مورد: روستاهای الحاقی به شهر آمل)، توسعه فضاهای پیرا شهری، دوره 4، شمار 1، صص 46-25.
حاتمی نژاد، حسین؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ فرجی ملائی، امین؛ فرهادی، صامت (1390). تحلیل کیفیت زندگی در روستاهای ادغام‌شده در شهر مطالعه موردی: شهر میاندوآب، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره شانزدهم، صص 219-243.
حسینی امین، سیده نرگس؛ سیدمیرزایی، سید محمد؛ ادریسی، افسانه (1395). مطالعه کیفیت زندگیو عوامل مؤثر بر آن مورد مطالعه: شهروندان تهرانی، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، سال 7، شماره 27، صص 33-74.
خرم بخت، احمدعلی (1397). بررسی روند ادغام و هضم روستاهای پیرا شهری در فرایند توسعه کلان‌شهر تهران با استفاده از نرم‌افزار GIS، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 9، شماره 34، صص 217-228.
زالی، نادر؛ منصوری بیرجندی، سارا. (1394). طراحی الگوی روش‌شناختی کاربرد برنامه‌ریزی فرض‌بنیاد در مطالعات توسعة منطقه‌ای، مجله علمی آمایش سرزمین، دوره 7، شماره 2، صص 254-231.
زنگنه، یعقوب؛ سمیعی پور، داود؛ حمیدیان، علیرضا (1392). تبدیل روستا به شهر و نقش آن در توسعه منطقه‌ای و تحولات نظام شهری، مجله جغرافیایی مناطق خشک، سال 4، شماره 13، صص 17-36.
شمس، شهاب‌الدین؛ حسینی، ابوالحسن؛ خورشیدیان، رادمان (1395). تحلیل و ارزیابی کاربرد روش‌های سلسله مراتبی فازی در اولویت‌بندی و سناریوهای توسعه گردشگری روستایی مطالعه موردی استان مازندران، مجله برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، شماره 18، صص 187-158.
شیخ بیگلو، رعنا؛ اکبریان رونیزی، سعید رضا (1397). خزش شهری، الحاق روستا به شهر و تحلیل اثرات و پیامدها از دیدگاه ساکنان مطالعه موردی: روستاهای الحاقی به کلان‌شهر شیراز، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 50، شماره 3، صص 591-608.
صفایی پور، مسعود؛ منصوریان، حسین؛ کیومرثی، علی (1396). بررسی اثرات عینی و ذهنی الحاق روستا به شهر مطالعه موردی روستاهای پیرامون شهر نورآباد استان لرستان، فصلنامه پژوهش‌های روستایی، دوره 8، شماره 1، صص 123-134.
عبدالرفیع حقیقت، جغرافیای تاریخی و آثار باستانی تبریز، بررسی های تاریخی، شماره29، آذر و دی 1349،صفحه 241.
عزمی، آئیژ؛ فیض، پرستو؛ پروانه، زینب (1397). بررسی اثرات خزش شهری بر مناطق روستایی مطالعه موردی: شهر کرمانشاه، همایش ملی توسعه پایدار استان کرمانشاه، کرمانشاه، دانشگاه رازی.
فتحعلیان، معصومه؛ پرتوی، پروین (1390). مطالعه تطبیقی کیفیت زندگی در بافت های خودرو و برنامه‌ریزی‌شده اسلامشهر مورد پژوهی: قائمیه و واوان، نشریه مطالعات تطبیقی هنر، شماره اول، صص 91-108.
فیروز نیا، قدیر؛ موسی کاظمی، سید مهدی؛ صادقی طاهری، اعظم (1390). مطالعه تاثیر ادغام روستا در شهر نمونه: روستاهای ادغامی در شهر کاشان، جغرافیا و توسعه، شماره 2، صص 79-96.
قنبری، ابوالفضل؛ واعظی، موسی؛ رستمی، رحیمه؛ اکویی، مائده (1401). بررسی تطبیقی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از روش شی‌گرا (مطالعه موردی: تبریز و کرج)، آمایش محیط، 59 (15)، صص 1-22.
کریم زاده، حسین؛ سعدی، سیما (1399). واکاوی فرایند خزش شهری و تأثیر آن در پسکرانه‌های روستایی پیرامون شهر مریوان،  فصلنامه علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 10، شماره 39، صص 156-141.
لهسایی زاده، عبدالعلی (1386). جامعه‌شناسی توسعه، انشارات دانشگاه پیام نور، تهران.
نوبخت حقیقی، شهاب؛ قنبری، حسین‌علی (1402). تحلیل کیفیت زندگی در حاشیه شهر (مطالعه موردی شهر رشت)، توسعه فضاهای پیراشهری، دوره 5، شماره 2.  صص252-237.
Chen, Q., & Song, Z. (2014). Accounting for China's urbanization. China Economic Review, 30, 485-494.
Godet. M., (2008). Strategic Foresight. Lipsor Working Paper, France, Paris.
Gordon, A., (2009). .Future Savvy. American Management Association Press, New York.
Heinonen, S., Parkkinen, M., Karjalainen, J., Ruotsalainen, Juho. (2017). Energising Peer-to-peer Urban Futures – Challenges for Urban Governance, Procedia Engineering, Volume 198, Pages 267-282,
Hutchison, R. (Ed.). (2010). Encyclopedia of urban studies (Vol. 1). Sage.
Jenkins, T. C. (2021). Integrating strategic foresight processes to improve regional planning: Four intuitive scenarios for Wales’ regional futures, (Master’s thesis in Future Studies). University of Turku, Turku, Finland.
Kurki, S. (2020). Foresight and Transformation: Observing Pioneers in Our Changing Societies.
Kuusipalo, M. (2021). BUSINESS ECOSYSTEMS Utilizing strategic foresight for gaining insights on how business ecosystems are managed in the future and what challenges they face. Supervisors PhD Sanna Ketonen-Oksi and D. Sc.(Econ.) Ville Lauttamäk, Master’s thesis in Future Studies, University of Turku.
Martinez, J., Mikkelsen, C. A., & Phillips, R. (Eds.). (2021). Handbook of quality of life and sustainability. Switzerland: Springer.
Pouru, L. & Dufva, M. & Niinisalo, T. (2019). Creating organizational futures knowledge in Finnish companies. Technological Forecasting and Social Change, Vol. 140 (March 2019), 84–91.
Royuela Mora, V., Moreno Serrano, R., & Vayá, E. (2007). Is the influence of quality of life on urban growth non-stationary in space? A case study of Barcelona. IREA–Working Papers, 2007, IR07/03.
Schreiber, D. (2019). Organizational Capability Model for Futures Thinking. In: Futures Thinking and Organizational Policy. Case Studies for Managing Rapid Change in Technology, Globalization and Workforce Diversity. Ed. by Schreiber, D. – Berge, Z., 35–53. Palgrave Macmillan, Switzerland
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Popu lation Division. (2011). World population prospects: The 2010 revision, Volume I: comprehensive tables. New York: United Nations
Yasin, M. Y., Yusoff, M. M., Abdullah, J., Noor, N. M., & Noor, N. M. (2021). Urban sprawl literature review: Definition and driving force. Geografia, 17(2).
Zhou, J., Zhang, X., & Shen, L. (2015). Urbanization bubble: Four quadrants measurement model. Cities, 46, 8-15.
دوره 7، شماره 23
بهار 1405
بهار 1405
صفحه 35-50

  • تاریخ دریافت 28 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 10 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 21 آذر 1403