پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

هدایت عدم قطعیت‌های کسب‌وکار سرزمینی در ایران به سوی تبیین سناریوهای بهینه

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
کسب‌وکار یکی از مهم‌ترین عناصر رشد و توسعه اقتصادی هر کشور است که به عنوان موتور محرک اقتصاد، نقش کلیدی در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی دارد. اهمیت این موضوع و ارتباط آن با ارکان اساسی آمایش سرزمین، یعنی انسان، فضا و فعالیت و تأثیرپذیری از آن‌ها با توجه به شرایط مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مدیریتی و برنامه‌ریزی موجب شده تا این پژوهش با هدف بررسی عوامل مؤثر بر این ساختار و تدوین سناریوهای در دسترس به منظور دستیابی به بهترین سناریوی پیش روی کسب‌وکار سرزمینی در ایران انجام بگیرد. نتایج پژوهش نشان داد مداخله دولت در امور اقتصادی، ماهیت نظام سیاسی، اقتصاد متمرکز دولتی، جهانی‌سازی کسب‌وکار و کیفیت دستگاه‌های اجرایی مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر وضعیت امروز و آینده کسب‌وکار سرزمینی در ایران هستند. همچنین نتایج این بخش نشان داد، عوامل مدیریتی- برنامه‌ریزی، اقتصادی و سیاسی بیش‌ترین اثرگذاری را بر وضعیت کنونی و آینده کسب‌وکار سرزمینی در ایران داشتند، در حالی که عوامل اجتماعی و ساختاری تأثیرپذیر از این شرایط بودند. با توجه به نتایج تحلیل سناریو، چهار سناریوی قوی استخراج شد که در این بین سناریوی اول سناریوی ایده‌آل است. با عملی‌سازی این سناریو، کسب‌وکار سرزمینی از طریق هماهنگی و یکپارچگی بین عوامل مختلف سیاسی، مدیریتی و اقتصادی به رونق بالایی می‌رسد و بالاترین سطح توسعه اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و به‌صورت‌کلی، بالاترین سطح رونق اقتصادی زیر سایه به کارگیری آن در کشور شکل می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Navigating Uncertainty: Developing Optimal Scenarios for Iran's Territorial Business

نویسندگان English

Ali Hosseini 1
Ali Saberi 2
1 Associate Professor, Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Ph.D Student, Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Business is one of the most important elements of economic growth and development in any country, acting as the driving force behind the economy and playing a key role in various social and economic dimensions. The significance of this issue and its connection to the fundamental pillars of spatial planning- human, space, and activity- and their susceptibility to various social, economic, political, managerial, and planning conditions have motivated this research. The goal is to examine the factors influencing this structure and develop accessible scenarios to achieve the best possible future for territorial business in Iran. The research findings revealed that government intervention in economic affairs, the nature of the political system, a centralized state economy, business globalization, and the quality of executive agencies are the most influential factors on the current and future state of territorial business in Iran. Additionally, the results indicated that managerial-planning, economic, and political factors exert the most significant impact on the current and future status of territorial business in Iran, while social and structural factors are influenced by these conditions. Based on the scenario analysis, four robust scenarios were extracted. Among these, the first scenario is considered ideal. By implementing this scenario, territorial business would flourish through coordination and integration among various political, managerial, and economic factors, leading to the highest levels of economic, social, and managerial development. Overall, this scenario would foster the highest level of economic prosperity in the country.

کلیدواژه‌ها English

Territorial business
Competitiveness
Scenario
Spatial planning
Iran
اکبری آرباطان، گلثوم؛ عباسی، رسول؛ و طالاری، محمد. (1401). شناسایی پیشایندهای تاب‌آوری روبه جلوی کسب‌وکارهای گردشگری در شرایط تحریم اقتصادی. فصلنامه گردشگری و توسعه، 11(1)، 276-259.
ایزدفر، الهام؛ ساسان‌پور، فرزانه؛ تولایی، سیمین؛ و سلیمانی، محمد. (1399). بازآفرینی پایدار شهری بر پایه سناریونگاری (موردشناسی: منطقه 14 شهرداری اصفهان). جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، 10(34)، 68-45.
بارانی، محمد؛ قنبری، علی؛ و حسن‌زاده، عبدالله. (1398). نقش اقدامات پلیس در پیشگیری از جرایم کلاهبرداری در حوزه کسب‌وکار (مورد مطالعه: استان مازندران). فصلنامه پژوهش‌های دانش انتظامی، 21(3)، 177-145.
پاداش، حمید؛ یدالهی فارسی، جهانگیر؛ و فیضی، فرهاد.  (1401). تحلیل مضمون‌ساز و کار محور ادبیات وجه مخرب کارآفرینی. توسعه و کارآفرینی، 15(2)، 241-223.
پورجمشیدی، حدیث؛ نادری، نادر؛ و رضایی، بیژن. (1402). شناسایی و اولویت‌بندی الزامات کوچینگ کسب‌وکار. پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی. 13(1)، 35-21.
تواضعی‌فر، اسما؛ شیهکی تاش، مهیم؛ و کشاورز، سهیلا. (1398). شناسایی پیشران‌های مؤثر بر کارآفرینی دیجیتال در کسب‌وکارهای کوچک و متوسط با رویکرد فراترکیب. سیاست‌نامه علم و فناوری، 9(3)، 72-61.
جعفریان، بابک؛ سرور، رحیم؛ و برنا، رضا. (1398). شناسایی عوامل مؤثر بر وضعیت آینده آمایش سرزمین استان تهران با رویکرد آینده‌پژوهی، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 16(61)، 36-17.
حاتمی‌نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ و نصرتی هِشی، مرتضی. (1398). آینده‌پژوهی در بافت فرسوده شهری (مطالعه موردی: ناحیه یک، منطقه 9 شهر تهران. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 28(109)، 55-37.
حاج‌آقا معمار، حامد؛ رحیم‌نیا، فریبرز؛ و خوراکیان، علیرضا. (1392). سناریونگاری شبکه جهانی کسب‌وکار. مطالعات مدیریت راهبردی، 4(16)، 87-61.
حسینی کهنوج، سیدرضا؛ سجاسی قیداری، حمدالله؛ عنابستانی، علی‌اکبر؛ و شهدادی، علی. (1400). شناسایی چالش‌های پیش‌روی توسعه اکوسیستم کسب و کارهای کارآفرینانه گردشگری روستایی (مورد مطالعه: بخش ساردوئیه در شهرستان جیرفت). پژوهش‌های روستایی، 12(4)، 715-700.
حسینی، علی؛ احمدی، سیدعباس، میره‌ای، محمد؛ و مجیدی، راضیه سادات. (1402). شناسایی پیشران‌های کلیدی در توسعه اقتصادی منطقه‌ای سواحل اقیانوسی ایران. فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 13(51)،36-19.
حسینی، علی؛ زارعی، بهادر؛ احمدی، سیدعباس؛ و رستمی، رسول. (1400). تبیین توسعه منطقه‌ای با تأکید بر اشتغال در حوزه اقتصاد دریا (مورد مطالعه: استان بوشهر). آمایش جغرافیایی فضا، 11(39)، 152-129.
حسینی، علی؛ کهکی، فاطمه‌سادات؛ و احدی، زهرا. (1400). تبیین اهمیت کیفیت مکان در بازآفرینی شهری با رویکرد آینده‌پژوهی، موردمطالعه منطقة 10 شهر تهران. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 9(4)،980-957.
حیدری، اصغر؛ حاتمینژاد، حسین؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ پوراحمد، احمد؛ و حسینی، علی. (1403). آینده‌نگاری و شناسایی سناریوهای بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد شهری (مورد مطالعه: بافت تاریخی شهر کرمان). مطالعات ساختار و کارکردشهری، 11(39)،60-29.
خالقی، عقیل؛ و مجنونی توتاخانه، علی. (1400). آینده‌پژوهی برنامه‌ریزی توسعه روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ورزقان)، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11(42)، 153-137.
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ درویشی، هدایت؛ رحمانی، بیژن؛ و صرافی، مظفر. (1398). تحلیل عوامل مؤثر در طراحی سناریوهای توسعه‌ی فضایی مبتنی بر مناطق روستایی (مورد مطالعه: منطقه‌ی سه آمایش سرزمین). برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 23 (3)، 146-125.
ساسان‌پور، فرزانه؛ حاتمی، افشار و بابایی، شایان. (1396). آینده‌پژوهی حباب شهرنشینی در کلانشهر تهران. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 17(47). 189-171.
شفافی، محمدطاها؛ کولوبندی، عبدالله؛ و کرامتی، محمدعلی. (1402). تأثیر مدیریت دانش در عملکرد سازمانی با توجه به متغیر میانجی مدیریت فرآیندهای کسب‌وکار. فصلنامه ارزش آفرینی در مدیریت کسب‌وکار، 3(4)، 19-1.
شکور، علی؛ و شجاعی‌فرد، علی. (1401). مطالعه و بررسی فرایند سرمایه‌گذاری و ایجاد کسب‌وکار توسط کارآفرینان در روستاهای کشور. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 12(46)، 363-348.
صادقی، محسن؛ حافظ رضازاده، معصومه؛ و کریمیان بستانی، مریم. (1401). آینده‌پژوهی توسعه گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهر اردبیل). فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 3(2)، 190-167.
علی‌بخشی، آمنه؛ پورمحمدی، محمدرضا؛ و قربانی، رسول. (1402). سناریونگاری نوآوری منطقه‌ای در کلانشهر تبریز با رویکرد آینده‌پژوهی. فصلنامه جغرافیا، 21(78). 36-19.
عنابستانی، علی‌اکبر؛ بهادری‌امجز، فرخ‌لقا؛ و توکلی‌نیا، جمیله. (1402). تبیین سناریوهای اثرگذاری رهیافت رشد هوشمند بر پایداری سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان جیرفت). جغرافیا و توسعه، 21 (71)، 65-33.
فرزین، محمدرضا؛ حسن‌پور، محمود؛ عرب‌مازار، علی؛ و محمودزاده، سید مجتبی. (1398). تحلیلی نهادی بر هزینه مبادله بازار و کسب‌وکارهای کوچک و متوسط گردشگری ایران. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 8(29)، 40-21.
قربانی، رسول؛ و علی‌بخشی، آمنه. (1402). واکاوی عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری منطقه‌ای با رویکرد آینده‌پژوهی (موردپژوهی: استان آذربایجان شرقی). جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 21 (1)، 210-173.
قریشی‌نیا، رضا. (1399). ماهیت کسب‌وکار در برنامه چهار و پنجم توسعه. پژوهش‌های حقوقی قانون، 3(11)، 103-85.
کشانی همدانی، مینا؛ دارویی، پرستو؛ حسینی‌کیا، محمد امین؛ و ژیانپور، مهدی. (1401). معرفی مدل مطابق‌سازی کسب‌وکار و جامعه (CBM) برای تصمیم‌گیری اشتغال‌زایی در جوامع محلی (مورد مطالعه: روستای کهرویه در شهرستان شهررضا). اقتصاد شهری، 7(2)، 100-83.
کلابی، امیرمحمد؛ یدالهی فارسی، جهانگیر؛ و عزیزی، مریم. (1400). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل کلیدی موفقیت مدل کسب‌وکار. پژوهش‌های مدیریت عمومی، 14(54)، 84-61.
محمدکاظمی، رضا؛ زعفریان، رضا؛ خدایاری، عباس؛ و جوادی‌نیا، سید مهران. (1393). شناسایی فرصت‌های کسب‌وکار (کارآفرینانه) در صنعت ورزش با رویکرد فناوری اطلاعات. توسعه و کارآفرینی، 7(1)، 112-95.
ممبینی دهکردی، علی؛ و ترکمن، جبار. (1399). مقایسه تحلیلی شبکه کسب‌وکار و اکوسیستم کسب‌وکار. مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت و انرژی. 11(44)، 32-3.
ممیز، آیت‌اله؛ عباسی، مهدی؛ و قاسمی، سیده عاطفه. (1391). آینده فرصت‌های کارآفرینی در حوزه زمین‌گردی (مطالعه موردی: منطقه جلفا). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 12(26)، 22-7.
موسوی، میرنجف؛ جلالیان، اسحاق؛ و کهکی، فاطمه‌سادات. (1396). تدوین سناریوهای عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری استان آذربایجان غربی با استفاده از سناریو ویزارد. گردشگری شهری، 4(3)، 62-49.
موسوی، میرنجف؛ قادری، رضا؛ تقیلو، علی اکبر؛ و کهکی، فاطمه سادات. (1397). تدوین سناریوهای تحقق‌پذیری آمایش سرزمین (مطالعه موردی: استان خراسان جنوبی). آمایش سرزمین، 10(1)، 91-65.
میدری، احمد؛ نصیری اقدم، علی؛ و مرتضوی‌فر، زینب. (1392). ارزیابی موانع انجام دادن کسب‌وکار در استان زنجان. تحقیقات اقتصادی، 48(3)، 147-129.
نظری جشن‌آبادی، جواد؛ رونقی، محمدحسین؛ علیمحمدلو، مسلم؛ و ابراهیمی، ابوالقاسم. (1402). چهارچوب عوامل مؤثر بر بلوغ هوشمندی کسب‌وکار. مطالعات مدیریت کسب‌وکار هوشمند، 12(46)، 39-1.
یزدانی، احسان؛ هاشمی، سید محمود؛ و نعامی، عبدالله. (1401). ارائه الگوی کیفی توسعه کسب‌وکارهای نوین با رویکرد محله‌محور در کلان‌شهر تهران.  فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 12(4)، 527-507.
یزدانی، حمیدرضا؛ سیدامیری، نادر؛ و کاملی، علیرضا. (1395). ارتقاء عملکرد نوآورانه کسب‌وکار. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 6(4)، 210-189.
Academy of Sciences Studies Center (2014). An Introduction to Futurology. Pars Zia Isfahan Publishing.
Amer, M., Daim, T. U., & Jetter, A. (2013). A review of scenario planning. Futures, 46, 23-40.
Barney, J. B., & Clark, D. N. (2007). Resource-Based Theory: Creating and Sustaining Competitive Advantage. Oxford University Press.
Blanck, M., Ribeiro, J. L. D., & Anzanello, M. J. (2019). A relational exploratory study of business incubation and smart cities-Findings from Europe. Cities, 88, 48-58.
Campin, S., Barraket, J., & Luke, B. (2013).Micro-business community responsibility in Australia: Approaches, motivations and barriers. Journal of Business Ethics, 115(3), 489-513.
David, R. J., & Han, S. K. (2004). A Systematic Assessment of the Empirical Support for Transaction Cost Economics.Strategic Management Journal, 25(1), 39-58.
Edwards, P., Edwards, S., & Economy, P. (2010). Home-based business for dummies. John Wiley & Sons.
Ghanbari, H., Soe, R. M., Toiskallio, K., & Mora, L. (2024).How do academic smart city centres operate in complex environments? A business model perspective. Cities, 152, 105211.
Hervert-Escobar, L., & Alexandrov, V. (2017). Iterative projection approach for solving the territorial business sales optimization problem. Procedia computer science, 122, 1069-1076.
Kraaijenbrink, J., Spender, J. C., & Groen, A. J. (2010). The Resource-Based View: A Review and Assessment of Its Critiques. Journal of Management, 36(1), 349-372.
Lounsbury, M., & Crumley, E. T. (2007). New Practice Creation: An Institutional Perspective on Innovation. Organization Studies, 28(7), 993-1012.
Macher, J. T., & Richman, B. D. (2008). Transaction Cost Economics: An Assessment of Empirical Research in the Social Sciences. Business and Politics, 10(1), 1-63.
Malewska, K., Cyfert, S., Chwiłkowska-Kubala, A., Mierzejewska, K., & Szumowski, W. (2024). The missing link between digital transformation and business model innovation in energy SMEs: The role of digital organizational culture. Energy Policy, 192, 114254.
Markovic, S., Koporcic, N., Arslanagic-Kalajdzic, M., Kadic-Maglajlic, S., Bagherzadeh, M., & Islam, N. (2021). Business-to-business open innovation: COVID-19 lessons for small and medium-sized enterprises from emerging markets. Technological Forecasting and Social Change, 170, 120883.
Piskorskaya, S., Kovalev, I., Voroshilova, A., & Borovinsky, D. (2022). Business Communications in the Transport Sector for Sustainable Territorial Development. Transportation Research Procedia, 61, 191-195.
Ratcliffe, J., & Krawczyk, E. (2011).Imagineering city futures: The use of prospective through scenarios in urban planning. Futures, 43(7), 642-653.
Slaughter, R. A. (2014). The denial of limits and interior aspects of descent. Foresight, 16(6), 527-549.
Stephens, S., McLaughlin, C., & McLaughlin, K. (2021). Small business in a time of crisis: A five stage model of business grief. Journal of Business Venturing Insights, 16, e00282.
Suárez-Gómez, J. D., Polanco, J. A., & Escobar-Sierra, M. (2021). Understanding the role of territorial factors in the large-scale hydropower business sustainability: A systematic literature review. Energy Reports, 7, 3249-3266.
Sutton, J. (2007). Market Structure: Theory and Evidence. Handbook of industrial organization, 3, 2301-2368.
Williamson, O. E. (2005). The Economics of Governance. American Economic Review, 95(2), 1-18.
Yang, F. F., Yeh, A. G., Wang, X., Yi, H., & Chen, Z. (2023). State-market dynamics of central business district (CBD) development in Chinese cities–An anchor-firm perspective. Cities, 143, 104622.
دوره 6، شماره 20
تابستان 1404
تابستان 1404
صفحه 1-23

  • تاریخ دریافت 01 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 19 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1403