پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

سنجش تاب‌آوری کالبدی سکونتگاه‌های غیررسمی در برابر مخاطرات محیطی (زلزله)، مطالعه موردی: پاکدشت(شهرک انقلاب)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران، ایران
چکیده
سکونتگاه‌های غیررسمی یکی از چالش‌های اجتماعی شهرها می‌باشد که توسعه پایدار شهری را به خطر انداخته است و به دلیل وضعیت پایین اجتماعی و اقتصادی ساکنان و ایمن نبودن کالبد و بستر شکل‌گیری آن‌ها در مقابل مخاطرات محیطی، جزء آسیب‌پذیرترین بخش شهرها محسوب می‌شوند. تاب‌آوری در یک دهه اخیر به عنوان یک مسیر و راهبرد نوین برای توسعه شهری محسوب می شود به خصوص با توجه به اینکه امروزه خسارت­های فراوان مخاطرات طبیعی و انسانی به محیط و کالبد شهرها موجب شده­است که مفهوم تا آوری برای کاهش آثار سوانح، به حوزهای مهم در عرصة مدیریت بحران تبدیل شود. هدف تحقیق حاضر تحلیل تاب‌آوری کالبدی سکونتگاه‌های غیررسمی در برابر خاطرات محیطی (زلزله)، مطالعه موردی: پاکدشت (شهرک انقلاب) می‌باشد. نوع تحقیق بر اساس هدف کاربردی و بر اساس روش توصیفی و تحلیلی می‌باشد. داده‌های موردنیاز تحقیق از اسناد فرادست و روش‌های میدانی و مرکز آمار ایران گردآوری شد و برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های تحقیق از نرم‌افزار Spss و Excel استفاده شد. یافته­های حاصل از پیمایش میدانی و اسنادی نشان داد که وضعیت شهرک انقلاب ازلحاظ دسترسی به معابر شهری در هنگام مواجهه با بحران ضعیف، دسترسی به کاربری‌های عمده شهری ضعیف، ازلحاظ دانه‌بندی قطعات ریزدانه، ازلحاظ مساحت زیربنا 52 درصد زیر 50 متر و بیش از سه‌چهارم زیر 70 متر زیربنا دارند ازلحاظ قدمت مساکن 57 درصد بالای 20 سال و 35 درصد بالای 40 سال، ازلحاظ مصالح 92 درصد آجر و آهن، ازلحاظ کیفیت بنا، 9 درصد تخریبی، 76 درصد قابل نگهداری و 15 درصد نوساز هستند با توجه نتایج تحقیق، شهرک انقلاب ازنظر تاب‌آوری کالبدی در هنگام مواجهه با مخاطره زلزله در سطح پایینی قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Measuring the Physical Resilience of Informal Settlements against Environmental Hazards (Earthquake), Case Study: Pakdasht (Enghelab Town)

نویسندگان English

Hossein Hataminezhad 1
Fatemeh Kahaki 2
Farshid Sadeghi 3
1 Associate Professor, Department of Human Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 PhD student of geography and urban planning, Faculty of Geography, University of Tehran. Tehran Iran.
3 PhD student of geography and urban planning, Faculty of Geography, University of Tehran. Tehran Iran
چکیده English

With the beginning of the 21st century, the world's population reached its highest level and urbanization increased. That was different in developing countries. Nearly 90% of the world's urban population lives in cities in developing countries. Meanwhile, cities in Asia and Africa have experienced the highest growth rate of 2.4. The unstable physical expansion of cities is one of the problems of the city and urbanization of the third world in contemporary times. Informal settlements are one of the social challenges of cities that have endangered sustainable urban development and due to the low social and economic status of residents and the insecurity of their formation and bed against environmental hazards, is one of the most vulnerable parts of cities. Are considered. The purpose of this study is to analyze the physical resilience of informal settlements against environmental memories (earthquake),case study: Pakdasht (EnghelabTown). The type of research is based on the applied purpose and based on the nature of the descriptive and analytical subject. The data required for the research were collected from meta-documents and field methods and the Statistics Center of Iran and SPSS and Excel software were used to analyze the research data. The results of field and documentary surveys showed that the situation of Enghelab town in terms of access to urban thoroughfares in the face of a weak crisis, poor access to major urban uses, in terms of fine-grained parts, in terms of infrastructure area 52% below 50 Meters and more than three quarters under 70 meters have infrastructure in terms of housing age 57% over 20 years and 35% over 40 years, in terms of materials 92% brick and iron, in terms of building quality, 9% destructive, 76% maintainable and 15% are newly built According to the results of the research, the town of Enghelab is at a low level in terms of physical resilience in the face of earthquake risk.

کلیدواژه‌ها English

Physical resilience
informal settlements
earthquake
Pakdasht (Enghelab Town)
پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت ­الله؛ ابدالی، یعقوب؛ و الله­‌قلی‌­پور کهرالانی، سارا. (۱۳۹۸). تحلیل معیارهای تاب­آوری در بافت فرسوده شهری در برابر زلزله با تأکید بر تاب­آوری کالبدی مورد: منطقه 10 شهرداری تهران، فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال ۱۰، شماره ۳۶، صص: ۲۱-۱.
جعفریان، نغمه؛ حاتمی­نژاد، حسین؛ و مبهوت، محمدرضا. (1396). ارزیابی تاب­آوری اقتصادی و اجتماعی در برابر زلزله (مطالعه موردی: بجنورد)، فصلنامه علمی- پژوهشی امداد و نجات، سال هشتم، شماره یک، صص: 15-27.
حاتمی­نژاد، حسین؛ و جواد حسین ­اوغلی. (1388). بررسی تطبیقی برخی شاخص ­ها در سکونتگاه ­های غیررسمی اطراف کلان­شهر تهران (مطالعه موردی: حصار امیر و شهرک انقلاب)، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 12، صص: 29-7.
حاتمی‌­نژاد، حسین؛ و یعقوب ابدالی. (1396). سنجش آسیب­پذیری سازه­ای بافت فرسوده شهری در برابر مخاطرات، با رویکرد پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: بافت فرسوده مرکزی کلان­شهر اهواز)، فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دوره 26، شماره 104، صص: 159-172.
حسین­اوغلی، جواد. (1386). تحلیلی بر اسکان غیررسمی در منطقه کلانشهر تهران (مطالعه ­موردی: شهرک انقلاب و حصار امیر)، رساله دکتری، به راهنمایی حسین حاتمی­ نژاد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.
حسینیون، سولماز. (1395). تاب آوری در سکونتگاه ­های فقیرنشین، نشریه هفت شهر، دوره 4، شماره 53 و 54، تابستان 1395، صص: 156-152.
حکیمی، هادی؛ معبودی، محمدتقی؛ و علیزاده، پریا. (1396). تحلیل تاب­ آوری فردی ساکنان سکونتگاه­ های غیررسمی در مقابل مخاطرات محیطی (مطالعه موردی: شهر ارومیه)؛ مجله پژوهش­های جغرافیای برنامه ­ریزی شهری، دوره 5، شماره 2، صص: 173-198.
حیدریان، شیدا؛ رحیمی، محمود؛ فتح­الهی، ثریا؛ و غفوری، سیروان. (1396). تحلیل شاخص­های تاب­ آوری سکونتگاه ­های غیررسمی در برابر زلزله با رویکرد اجتماعی (نمونه موردی: محله فرحزاد تهران)، فصلنامه نگرش ­های نو در جغرافیای انسانی، سال دهم، شماره اول، زمستان 1396، صص: 260-245.
فلاحی، علیرضا؛ و آتوسا، حسنی. (1399). ارزیابی آسیب‌پذیری کالبدی شهر جدید هشتگرد در برابر زلزله احتمالی، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، جلد 35، شماره 4، صص: 306-293.
دفتر توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه ­های غیررسمی. (1394). برنامه ساماندهی سکونتگاه ­های غیررسمی و اقدامات توانمندسازی اجتماعات آن­ها با تأکید بر بهسازی شهری (با دیدگاه شهرنگر) شهر پاکدشت، مطالعات مرحله نخست، شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران، اداره کل راه و شهرسازی استان تهران.
رحیمی، محمود؛ و شیدا، حیدریان. (1394). نقش برنامه ­ریزی شهری در ارتقاء تاب­آوری سکونتگاه­ های غیررسمی در خطر بلایا با تأکید بر شاخص­های کالبدی (نمونه موردی: سکونتگاه غیررسمی نایسر سنندج)، سومین کنگره بین­المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران، دبیرخانه دائمی کنگره بین­المللی عمران، معماری و توسعه شهری، دانشگاه شهید بهشتی.
رضایی، محمدرضا. (1389). تبیین تاب‌آوری اجتماعات شهری به منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی (زلزله)؛ مطالعه موردی: کلانشهر تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی مجتبی رفیعیان و علی عسگری، بهمن 1389، دانشگاه تربیت مدرس.
سلمانی­ مقدم، محمد؛ امیراحمدی، ابوالقاسم؛ و کاویان، فرزانه. (1393). کاربرد برنام ه­ریزی کاربری اراضی در افزایش تاب ­آوری شهری در برابر زمین­لرزه با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS (مطالعه­ی موردی: شهر سبزوار)، مجله مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، پاییز 1393، سال پنجم، شماره هفدهم، صص: 34-17.
سهامی، حبیب ­اله؛ پاپی، سودابه؛ و خسروی، ناهید. (1397). تحلیل و سنجش آسیب­پذیری ساختمان ­های شهری در برابر زلزله با استفاده از تحلیل­ های آماری (مطالعه ­موردی: بافت فرسوده شهر بروجرد)، فصلنامه سپهر، دوره 27، شماره 107، صص: 236-223.
شفیعی ­دستجردی، مسعود؛ لک، آزاده؛ و غفاری، علی. (۱۴۰۱). تدوین مدل ارزیابی فرم شهری با رویکرد تاب­ آوری فضایی، مجله پژوهش­های جغرافیای برنامه­‌ریزی شهری، دوره ۱۰، شماره ۲.
صدیق‌فر، امین؛ و شفقی اصل، آرش. (1395). طراحی شهری تاب‌آور در بافت ­های فرسوده شهری (نمونه موردی: بافت فرسوده شهر ارومیه)، اولین همایش ملی معماری و شهرسازی (اندیشه، نظریه‌ها و روش‌ها).
کلانتری خلیل آباد، حسین؛ و احمد، پوراحمد. (1384). مدیریت و برنامه‌ریزی احیاء بافت تاریخی شهر یزد، فصلنامه پژوهش­ های جغرافیایی، شماره 54، صص: 77-92.
گاسپارینی، پائولو؛ مانفردی، گاتنو؛ و آسپرونه، دومنیکو. (1395). تاب­ آوری و پایداری در مقابل بلایای طبیعی (چالشی برای شهرهای آینده)، (ترجمه: حسین حاتمی ­نژاد و مرتضی نصرتی هشی)، چاپ اول، تهران، انتشارات آراد کتاب.
گرجی، مهشید؛ خادم ­الحسینی، احمد؛ اذانی، مهری؛ و صابری، حمید. (۱۴۰۰). تبیین تاب­آوری کالبدی در بافت فرسوده شهری با بهره­گیری از معادلات ساختاری PLS (نمونه موردی: محله­ های منطقه سه شهر اصفهان)، سال نوزدهم، شماره ۶۴، صص: ۱۶۴-۱۴۳.
محمدی سرین دیزج، مهدی؛ و احدنژاد روشتی، محسن. (1395). ارزیابی میزان تاب­آوری کالبدی شهری در برابر مخاطره زلزله (مورد مطالعه: شهر زنجان)، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال سوم، شماره 1، صص: 103-114.
میرآخورلی، علی. (1395). مطالعه تاب­ آوری کالبدی محیطی جوامع شهری با تأکید بر پهنه ­های ناکارآمد: مطالعه مورد ی: بافت ناکارآمد محله سلیمانی- تیموری منطقه 10 شهرداری تهران، پایان ­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: مهناز کشاورز، تابستان 1395، دانشگاه پیام نور استان تهران.
نریمانی، شهلا. (1393). ﺑﺮﺭﺳﯽ ﻭ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻧﻘﺶ ﺣﺎﺷﯿﻪ­ﻧﺸﯿﻨﯽ ﺩﺭ ﺑﺮﻭﺯ ﺁﺳﯿﺐ­ﻫﺎﯼ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﺳﺎﺯﯼ ﻓﺮﺩﯼ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﺎ ﻧﯿﺎﺯﻫﺎﯼ ﻭﯾﮋﻩ، 23 و 24 مهر 1393، خراسان جنوبی، قاین، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قاینات.
نیری، مهدی؛ شیعه، اسماعیل؛ رضایی، محمود؛ و سعیدی رضوانی، نوید. (1397). مدیریت تاب‌آوری محله‌ها در مواجه با زلزله در بافت‌های فرسوده شهری به روش FAHP (نمونه موردی: محله عبدل‌آباد شهر تهران)، فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، سال هشتم، شماره دوم، صص: 21-38.
والش، فروما. (1391). تقویت تاب­‌آوری خانواده (گذر از سختی‌­های زندگی)، (ترجمه: محسن دهقانی، محبوبه خواجه رسولی، سمیه محمدی، مریم عباسی)، چاپ اول، تهران، انتشارات دانژه.
یاراحمدی، منصوره؛ نیک­پور، عامر؛ و لطفی، صدیقه. (۱۳۹۸). بررسی میزان تاب‌­آوری کالبدی شهر در برابر زلزله )مورد مطالعه: نورآباد ممسنی)، مجله کاوش­‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، سال هفتم، شماره دوم، صص: ۱۷۱-۱۴۷.
Bastaminia, A, Rezaei, M.R, Tazesh,Y, Doostpoor,M. (2016): Evaluation of urban resilience to earthquake, a case study: Dehdasht City, International Journal of ecology and development, Volume 31, Issue No. 4; Int. J. Ecol. Dev.
Blue. Julie, et al. (2017): Evaluation urban resilience to eliminate change: a my ti sector approach.
Cerchillo, V, Ceresa, P, Monterio, R, Komendantova, N. (2018): Assessment of Social Vulnerability to seismic hazard in Nablus Palestine, international journal of disaster reduction Volume 28, June 2018, Pages 491-506.
Cutter. S. L. (2008): A Framework for Measuring Coastal Hazard Resilience in New Jersey Communities, White Paper for the Urban Coast Institute.
Ebisudani, M., A Tokai. (2017): The Application of Composite Indicators to Disaster Resilience: A Case Study in Osaka Prefecture, Japan, Journal of Sustainable Development; Vol. 10, No. 1; ISSN 1913-9063 E-ISSN 1913-9071, Published by Canadian Center of Science and Education.
Gunderson, L. (2010): Ecological and human community resilience in response to natural disasters. Ecology and Society 15(2),18-29.Available from http://www.ecologyandsociety.org /vol15/iss2/art18.
https://www.merriam-webster.com/dictionary/resilience.
ICLE. (2012): Resilient Cities, Congress Report, Bonn, Germany.
Kontokosta, C. E., & Malik, A. (2018): The Resilience to Emergencies and Disasters Index: Applying big data to benchmark and validate neighborhood resilience capacity. Sustainable cities and society, 36, 2-272.
León‚ J, March‚ A. (2014): Urban morphology as a tool for supporting tsunami rapid resilience: A case study of Talcahuano, Chile‚ Habitat International‚ V 43, July 2014, Pp 262–250.
Rezaei, M. R, A. Bastaminia. (2016): Evaluation of dimensions, approaches and concepts of resilience in urban societies with an emphasis on natural disasters, Journal of Fundamental and Applied Sciences. 2016, 8(2S), 1630-1649.
U N – Habitat. (2007): Twenty First Session of the Governing Council, 16 - 20 April 2007, Nairobi, Kenya.
UN-Habitat. (2003): The challenge of Slums; Global report on Human settlement.
دوره 3، شماره 9
پاییز 1401
پاییز 1401
صفحه 22-38

  • تاریخ دریافت 07 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 30 آذر 1401