پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بازتاب سیاست‌ های مسکن در شکل دهی نابرابری های فضای شهری (مطالعه موردی: مناطق 22 گانه کلان شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی مقطع دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 استاد گروه آموزشی جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه آموزشی جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
4 دانشیار دانشکده علوم انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
کلان‌شهر تهران به‌عنوان نمونه‌ای از شهرهایی که بدون برنامه‌ رشد کرده، با مشکلات زیادی مواجه است. تمرکز جمعیت و فعالیت‌ در این شهر، به نابرابری فضایی منجر شده است. این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سؤال بود که بازتاب فضایی سیاست‌های مسکن در کلان­شهر تهران چگونه است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بود که از داده‌های سال‌های 1390 تا 1402 بهره برده بود. از مدل Vikor برای رتبه‌بندی مناطق تهران ازنظر شاخص‌های فضایی مسکن و از روش خودهمبستگی فضایی موران برای بررسی ارتباط بین شاخص­ها استفاده شد. یافته ­های پژوهش نشان داد که نتایج سیاست­های اجراشده در شهر تهران، وجود دو قطب کاملاً مجزا در بخش­های شمالی و جنوبی است؛ نتایج به‌دست‌آمده از مدل ویکور حاکی از نابرابری فضایی بین مناطق در برخورداری از نماگرهای موردمطالعه که بازتاب و برآیند سیاست­های دولت، نارسایی­های نظام برنامه­ریزی مسکن و ... است. مناطق 1، 2، 3 و 6 به‌عنوان مناطق کاملاً برخوردار و مناطق 18، 19، 20 و 21 به‌عنوان مناطق محروم شناسایی شده‌اند. همچنین خروجی تحلیل فضایی نشان داد که مناطق 1، 2، 3، 5 و 6 یک خوشه با مقادیر زیاد را تشکیل داده‌ در مقابل مناطق9، 16، 17 و 19 یک خوشه با مقادیر کم و سایر مناطق در میانه این دو قرار گرفتند؛ بنابراین می­توان گفت سیاست­های مسکن به‌عنوان بخشی از سیاست­های دولتی اجراشده در کلان­شهر تهران باعث شکل­گیری نابرابری فضایی و عدم تعادل در سطح مناطق تهران شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The reflection of housing policies in the shaping of urban space inequalities (Case study: 22 districts of Tehran metropolis)

نویسندگان English

Zeinab ShahrKhifar 1
mohamad soleimani 2
taher parizadi 3
ABOLFAZL MESHKINI 4
1 PhD student in Geography and Urban Planning, Department of Human Geography, Faculty of Geography, University of Kharazmi, Tehran, Iran
2 Professor of the Department of Human Geography, Faculty of Geography, University of Kharazmi, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Human Geography, Faculty of Geography, University of Kharazmi, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Faculty of Humanities, Faculty of Geography, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran
چکیده English

Tehran metropolis, as an example of cities that have grown without a plan, faces many problems. The concentration of population and activity in this city has led to spatial inequality. This research sought to answer the question of what is the spatial reflection of housing policies in Tehran metropolis. The research method was descriptive-analytical, using data from 2011 to 2013. The Vikor model was used to rank Tehran's regions in terms of spatial housing indicators, and the Moran's spatial autocorrelation method was used to examine the relationship between the indicators. The research findings showed that the results of the policies implemented in Tehran are the existence of two completely separate poles in the northern and southern parts; The results obtained from the VIKOR model indicate spatial inequality between regions in the availability of the indicators under study, which is a reflection and result of government policies, inadequacies of the housing planning system, etc. Regions 1, 2, 3, and 6 have been identified as highly advantaged regions, and regions 18, 19, 20, and 21 as disadvantaged regions. The output of the spatial analysis also showed that regions 1, 2, 3, 5, and 6 formed a cluster with high values, while regions 9, 16, 17, and 19 formed a cluster with low values, and the other regions were in between the two. As a result, housing policies, as part of government policies implemented in the metropolis of Tehran, have led to the formation of spatial inequality and imbalance in the regions of Tehran.

کلیدواژه‌ها English

Housing policies
Spatial inequality
Tehran metropolis
Moran spatial correlation

احدنژاد، محسن؛ تیموری، اصغر؛ و طهماسبی مقدم، حسین. (1399). تحلیل فضایی شاخص‌های کیفیت مسکن در نواحی شهری با رویکرد مسکن پایدار (مورد پژوهی: شهر زنجان) . فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 2(3)، 133-148

امچکی، حمیده(1386). هدف‌گرایی در برنامه‌ریزی مسکن نمونه موردی جوانان تهران. رساله دکتری. جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری      دانشگاه تربیت مدرس. ص 2.

آخوندی، عباس(1396). مسکن و سیاست اجتماعی؛ ارتباط گسیخته، روند اقتصادی. 31. 39-37

برادران، مراد؛ غفاری، غلامرضا؛ ربیعی، علی؛ و زاهدی‌مازندرانی، محمدجواد (1398. دولت و سیاست‌‌گذاری مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی. فصلنامه برنامه‌‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 38، 179-218.

حاجی­زاده، مریم(1400). تحلیل گفتمان سیاست­ های زمین شهری در تولید فضا، دوره 1397-1300؛ مورد مطالعه: کلان­شهر تهران. رساله دکتری. جغرافیا و برنامه­ریزی شهری. دانشگاه زنجان. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

حسن گودرزی، سپیده؛ آرمان؛ مهر، محمدرضا(1397). تحلیل بازار مسکن و پیش بینی قیمت آن تا سال 1405 (مطالعه موردی: شهر تهران).. بررسی مسائل اقتصاد ایران. 5 (2). 10. 103-79.

سرایی، محمدحسین(1391). تطور سکونت شهری از مجموعه های فامیلی (محله ای) تا بلوک های آپارتمانی (تفاوت های اساسی خانه و مسکن در شهر یزد). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 3(10). 42-23.

شاهرخی فر، زینب(1395). تحلیل تطبیقی سیاست­های اجرایی بخش مسکن در برنامه‌های توسعه بعد از انقلاب اسلامی (شهر کرمانشاه). پایان‏نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری- برنامه­ریزی مسکن. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس. تهران.

شفیعی، امیر و  عبدی دانشپور، زهره(1398). ارزیابی سیاست‌گذاری مسکونی در شهر تهران در رویارویی با نابرابری فضایی. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. 10 (41). 132-73.

شکرگزار، اصغر؛ جعفری مهرآبادی، مریم؛ و گودرزوند چگینی، رقیه(1395). مروری بر شاخص­های کمی و کیفی مسکن. چهارمین کنفرانس ملی پژوهش­های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری و سومین کنفرانس و نمایشگاه تخصصی انبوه­سازان مسکن و ساختمان استان تهران. تهران.

شکویی، حسین(1378). اندیشه‌‌های نو در فلسفه جغرافیا. تهران. مؤسسه جغرافیایی و انتشارات گیتاشناسی.

شمس پویا، محمدکاظم؛ توکلی نیا، جمیله؛ صرافی، مظفر؛ و فنی، زهره(1396). تحلیلی بر برنامه­ های توسعه و سیاست­ های زمین شهری با تأکید بر رویکرد حکمروایی خوب زمین؛ موردپژوهی: کلانشهر تهران.فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی  سپهر. 26 (104). 76-57.

صبوری‌‌دیلمی، محمدحسن؛ و شفیعی، سعیده(1389). تحلیلی بر بازار مسکن در ایران و عملکرد دولت در این بازار. بررسی‌‌های بازرگانی دوره جدید. 45. 71-57.

طهماسبی مقدم، حسین؛ احدنژاد روشتی، محسن؛ و تیموری؛ اصغر. (1399). تحلیل فضایی شاخص‌های کمّی و کیفی مسکن در نواحی شهری با رویکرد مسکن پایدار (مطالعۀ موردی: شهر زنجان). جغرافیای اجتماعی شهری، 7(1)، 255-271.

عبدی، محمدعلی؛ کردی، فرزانه؛ و مهدی زادگان، سیما. (1390). شش دهه برنامه‌ریزی مسکن در ایران (1387-1327). مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. چاپ اول.

عبدیان، محمد(1389). ارزیابی سیاست مسکن اجتماعی در تأمین مسکن گروه کم‌درآمد (نمونه: شهرستان رباط ‌کریم). پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. رشته جغرافیا و برنامه­ریزی مسکن. آذرماه.

قنبری، ابوالفضل؛ و محمد ظاهری. (1389). ارزیابی سیاست‌های کلان مسکن در برنامه‌های قبل و پس از انقلاب اسلامی ایران. مجله مسکن و محیط روستا. 132. 90-77.

کاظمی خفری، امیرحسین؛ و مصطفایی پور، علی. (1394). کاربرد روش های تصمیم گیری چند معیاره­ی فازی و غیر فازی به منظور شناسایی محل بهینه ی تولید برق با استفاده از انرژی خورشیدی در محیط شهری (مطالعه موردی استان اصفهان). کنفرانس بین­المللی پژوهش­های نوین در مدیریت و مهندسی صنایع. تهران.

لطیفی، غلامرضا؛ پیری، اسماعیل؛ محمدی، یادگار؛ و پارسا، شهرام. (1398). بررسی تطبیقی نابرابری فضایی اجتماعی محله‌های شهری(مطالعه موردی: محله‌های دارسیران و بهاران شهر مریوان).فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای.10 (4). 29-1.

مشکینی، ابوالفضل؛ الیاس زاده، سید نصرالدین؛ و ضابطیان، الهام. (1391). ارزیابی مکان­یابی پروژه­های مسکن مهر با رویکرد کالبدی زیست­محیطی، با استفاده از مدل سلسه­مراتب  AHP (نمونه موردی: استان یزد). مطالعات شهری. 2. 70-57.

مشکینی، ابوالفضل؛ پرهیزکار، اکبر؛ پورمحمدی، محمدرضا؛ حکیمی، هادی و پور طاهری، مهدی. (1390). ارزیابی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در سکونتگاه‌های غیر رسمی ایران مطالعه موردی جمشیدآباد خوی.جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. 22 (4). 210-197

مشکینی، ابوالفضل؛ زینی، سیده منور؛ و قاسمیان، حمید. (1395). بررسی تطبیقی سیاست‌‌های مسکن کشورهای ایران و مالزی. کنگره بین‌‌المللی عمران، معماری و شهرسازی معاصر جهان. بازدید علمی از پروژه‌‌های در حال اجرای دبی و ابوظبی. امارات دبی. 17-16 اسفند.

مشکینی، ابوالفضل؛ سجادی، ژیلا، تفکری، اکرم. (1390). تأثیر سیاست‌‌های واگذاری زمین و مسکن دولتی در گسترش کالبدی شهرهای ایران (کرمانشاه). جغرافیا و توسعه. 9 (23). 67-47.

مشکینی، ابوالفضل؛ شاهرخی فر، زینب؛ و طهماسبی‌‌مقدم، حسین. (1397). تحلیلی بر برنامه‌‌ریزی راهبردی فضایی سیاست‌‌های مسکن با استفاده از مدل متاسوات. فصلنامه مطالعات شهری. 29. 70-59.

مشکینی، ابوالفضل؛ و شاهرخی فر، زینب (1399). سیاست­گذاری مسکن در ایران. انتشارات آکادمیک و انجمن جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. چاپ اول.

نادیان، مرضیه؛ میرزایی، روح­اله؛ و سلطانی محمدی، سعید(1397). کاربرد شاخص خودهمبستگی فضایی موران در تحلیل فضایی زمانی آلاینده­ی PM  (مطالعه موردی: شهر تهران). مجله مهندسی بهداشت محیط. 5 (3). 213-197.

یعقوبی بایرام بدن، فاطمه(1396). ارزیابی شاخص­ های کمی و کیفی مسکن شهر اردبیل با رویکرد شهر سالم. پایان‌نامه برای دریافت درجه­ی کارشناسی ارشد در رشته ­ی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری گرایش مسکن. دانشگاه محقق اردبیلی. دانشکده ­ی ادبیات و علوم انسانی. پاییز.

Abdel-Rahman, Hesham M., and Masahisa Fujita. 1990. “Product Variety, Marshallian Externalities and City Sizes.” Journal of Regional Science 30: 165-183.
Aizawa, T., Helble, M., & Lee, K. O. (2020). Housing inequality in developing Asia and the United States. Cityscape, 22(2), 23-60.
Benedictis‐Kessner, J., Jones, D., & Warshaw, C. (2022). How partisanship in cities influences housing policy. American Journal of Political Science
Blood, I., Birchall, A., & Pleace, N. (2021). Reducing, changing or ending Housing First support.
Burrell, G., & Morgan, G. (2019). Sociological paradigms and organisational analysis: Elements of the sociology of corporate life. Routledge.
Di Feliciantonio, C., & Dagkouly-Kyriakoglou, M. (2022). The housing pathways of lesbian and gay youth and intergenerational family relations: a Southern European perspective. Housing Studies, 37(3), 414-434.
Domènech-Arumí, G. (2023). The impact of housing policy on housing inequality.
Haffner, M. E., & Hulse, K. (2021). A fresh look at contemporary perspectives on urban housing affordability. International Journal of Urban Sciences, 25(sup1), 59-79.
Hochstenbach, C., & Arundel, R. (2020). Spatial housing market polarisation: National and urban dynamics of diverging house values. Transactions of the Institute of British Geographers, 45(2), 464-482.
Howell, J., & Korver-Glenn, E. (2021). The increasing effect of neighborhood racial composition on housing values, 1980–2015. Social Problems, 68(4), 1051-1071.
Hsu, A., Sheriff, G., Chakraborty, T., & Manya, D. (2021). Disproportionate exposure to urban heat island intensity across major US cities. Nature communications, 12(1), 2721.
Isaac, M., Allen, M., & Mary, S. (1991). The economic theory of housing demand: a critical review. Journal of Real Estate Research, 6(3), 381-393.
Kaplinsky, R., & Kraemer-Mbula, E. (2022). Innovation and uneven development: The challenge for low-and middle-income economies. Research Policy, 51(2), 104394.
Kaplinsky, R., & Kraemer-Mbula, E. (2022). Innovation and uneven development: The challenge for low-and middle-income economies. Research Policy, 51(2), 104394.
Koch, A. (2022). Contemporary Challenges and Future Strategies to Mitigate Social Inequality in Urban Housing: An Austrian Perspective. IntechOpen. DOI: 10.5772/intechopen.107999
Korpi, W. (2022). The working class in welfare capitalism: Work, unions and politics in Sweden. Routledge.
Le Goix, R., Casanova Enault, L., Bonneval, L., Le Corre, T., Benites‐Gambirazio, E., Boulay, G., ... & Ysebaert, R. (2021). Housing (in) equity and the spatial dynamics of homeownership in France: A research agenda. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 112(1), 62-80.
Li, H., & Wei, Y. D. (2020). Spatial inequality of housing value changes since the financial crisis. Applied Geography, 115, 102141.
Marsh, A. (2024). Futures, Scenarios and Housing Strategies. In The Routledge Handbook of Housing Economics (pp. 305-316). Routledge.
Matos, F. L. D., Marques, T. S., Maia, C., & Ribeiro, D. (2023). Housing needs in the Porto Metropolitan Area and local housing strategies. Webinar Southern European Housing Policies in the 2020s: the farewell to residualisation?: [Programa e Resumos].
Nelson, R., Warnier, M., & Verma, T. (2024). Housing inequalities: The space-time geography of housing policies. Cities, 145, 104727.
Nelson, R., Warnier, M., & Verma, T. (2024). Housing inequalities: The space-time geography of housing policies. Cities, 145, 104727. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104727
Pawson, H., & Milligan, V. (2023). Towards a national housing policy for the 2020s. 2023) Australian Urban Policy: Achievements, Failures, Challenges, ANU Press, Canberra.
Pino, J. C. (1995). Housing the Poor in the Developing World., Methods of Analysis, Case Studies and Policy.
Preece, J., Crawford, J., McKee, K., Flint, J., & Robinson, D. (2020). Understanding changing housing aspirations: A review of the evidence. Housing Studies, 35(1), 87-106.
Somerville, P. (2024). Conservative housing policy in England. In The Conservative Governments and Social Policy (pp. 151-173). Policy Press.
Streule, M., Karaman, O., Sawyer, L., & Schmid, C. (2020). Popular urbanization: Conceptualizing urbanization processes beyond informality. International Journal of Urban and Regional Research, 44(4), 652-672.
Uitermark, J., Hochstenbach, C., & Groot, J. (2023). Neoliberalization and urban redevelopment: The impact of public policy on multiple dimensions of spatial inequality. Urban Geography, 1-24.
Zhao, S., Zhao, K., & Zhang, P. (2021). Spatial inequality in China’s housing market and the driving mechanism. Land, 10(8), 841.
Zu Ermgassen, S. O., Drewniok, M. P., Bull, J. W., Walker, C. M. C., Mancini, M., Ryan-Collins, J., & Serrenho, A. C. (2022). A home for all within planetary boundaries: Pathways for meeting England's housing needs without transgressing national climate and biodiversity goals. Ecological Economics, 201, 107562.
دوره 7، شماره 24
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 49-68

  • تاریخ دریافت 08 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 05 مرداد 1403