پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بررسی دیدگاه جامعه محلی نسبت به تحقق گردشگری جامعه‌محور در نواحی روستایی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
حمید افشاری 1
بهروز محمدی یگانه 2
حسین فراهانی 2
مهدی چراغی 3
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
10.30470/jegr.2024.2036854.1203
چکیده
در سال‌های اخیر، گردشگری جامعه‌محور مزایای مهمی را در مناطق روستایی داشته و توانسته جامعه روستایی را در امر گردشگری سهیم نماید. ازاین‌رو پژوهش حاضر باهدف بررسی میزان تحقق گردشگری جامعه‌محور در روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی در سال 1402 انجام گرفته است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت از نوع توصیفی- پیمایشی بوده و جمع­آوری اطلاعات به دو روش اسنادی و میدانی انجام گرفته است. جامعه آماری این پژوهش روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی است. تمام روستاهای هدف این استان مشتمل بر 25 روستا است که با استفاده از نظر 15 نفر کارشناسان مرتبط با گردشگری و اساتید دانشگاه در منطقه موردمطالعه، سعی شده است تا روستاهایی که بیشترین جذب گردشگر را داشته و مستعدتر است، انتخاب شود. تعداد نمونه لازم جهت جمع­آوری داده­ها با استفاده از فرمول کوکران 325 نفر تعیین شد. همچنین به‌منظور پایایی پژوهش از آلفای کرونباخ در برنامه SPSS 24 استفاده شده که طبق برآورد صورت گرفته، مقدار آن 0/760 به دست آمده است. روایی پژوهش نیز به‌صورت کیفی و با استفاده از نظر 15 تن از کارشناسان و خبرگان مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های نشان داد که عامل‌های بنیان‌های گردشگری جامعه‌محور با مقدار 2/334، اقتصادی و توسعه کسب‌وکارها با مقدار1/220، اجتماعی و مشارکتی با مقدار0/857، کالبدی- زیست‌محیطی با مقدار0/448 و در نهایت مدیریتی- نهادی با مقدار ویژه 0/142 تحقق یافته‌اند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که مدیریت و برنامه‌ریزی مدونی به‌منظور توسعه گردشگری جامعه‌محور در روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی صورت نگرفته است.
کلیدواژه‌ها
استان مرکزی
تحلیل عاملی
گردشگری جامعه‌محور
گردشگری پایدار

عنوان مقاله English

An Examination of Local Community Perceptions Regarding the Implementation of Community-Based Tourism in Rural Regions (Case study: Tourism destination villages of Markazi Province)

نویسندگان English

Hamid Afshari 1
Behrooz Mohamadi Yeghaneh 2
Hossein Farahani 2
mahdi charaghi 3
1 PhD Candidate in Geography and Rural Planning, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Geography, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Geography, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
چکیده English

In recent years, community-based tourism (CBT) has provided significant benefits in rural areas by engaging local communities in the tourism process. This applied research, conducted in 2023, aimed to assess the extent of CBT realization in the target tourist villages of Markazi province, Iran. The study employed a descriptive-survey method, gathering data through documentary review and fieldwork. The statistical population included all 25 target tourist villages in the province. Based on the opinions of 15 tourism experts and university professors, the villages with the highest tourist attraction and potential were selected for the study. A sample size of 325 individuals was determined using Cochran's formula. Reliability was confirmed using Cronbach’s alpha (α=0.760) in SPSS 24, and validity was qualitatively assessed through the consensus of 15 experts. The findings showed that the CBT components were realized to varying degrees: Foundational factors (eigenvalue=2.334), economic and business development (eigenvalue=1.220), social and participatory factors (eigenvalue=0.857), physical-environmental factors (eigenvalue=0.448), and finally, managerial-institutional factors (eigenvalue=0.142). The results indicate a lack of structured management and planning for developing community-based tourism in the target tourist villages of Markazi province.

کلیدواژه‌ها English

Markazi province
factor analysis
community-based
sustainable tourism

امامی، سیده فاطمه؛ دربان آستانه، علیرضا؛ رضوانی، محمدرضا؛ و قدیری، مجتبی. (1400). تبیین نقش مؤلفه‌های مؤثر بر توسعه گردشگری اجتماع‌محور (مطالعه موردی: روستاهای استان گیلان)، برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10(36)، 1-27.

بادکو، بهروز؛ قاسمی سیانی، محمد؛ و حسینی، سابق. (1400). تاثیر گردشگری اجتماع-محور بر توسعه جوامع روستایی از دیدگاه جامعه محلی مورد مطالعه: روستاهای هدف گردشگری شهرستان پاوه، مطالعات اجتماعی گردشگری، 9(18 )، 205-230.

ترابی فارسانی، ندا؛ حکمت، مرضیه؛ صادقی شاهدانی، حسین؛ و داودیان دهکردی، آیدا. (1402). تببین نقش مشارکت سازمان‌های مردم نهاد و موزه‌ها در فرایند ترویج گردشگری پایدار، مطالعات مدیریت گردشگری، 18(63)، 40-7.

تولایی، سیمین؛سلیمانی، محمد؛ جهانی دولت‌آباد، رحمان؛، و جهانی دولت‌آباد، اسماعیل. (1396)، نقش مشارکت جوامع محلی در صنعت گردشگری پایدار (مطالعۀ موردی: سرعین)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 49(1)، 95- 113.

حاتمی‌نژاد، حسین؛ پرهیز، فریاد؛ و کرمی، مهرداد. (1391). تحلیلی بر ظرفیت‌سازی گردشگری اجتماع‌محور. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 21(82)، 7-13.

حسام، مهدی؛ و باغیانی، حمیدرضا. (1397). سنجش نگرش روستاییان نسبت به تحقق گردشگری روستایی جامعه‌محور (موردمطالعه: دهستان گوراب‌پس، شهرستان فومن، استان گیلان)، پژوهش‌های روستایی، 9(1)، 72-87.

حیدری، زهرا؛ بدری، سید علی؛ رضوانی، محمدرضا؛ و دربان آستانه، علیرضا. (1401). تحلیل نگرش‌ها و گرایش‌های گردشگران نسبت‌به گردشگری کشاورزی مبتنی‌بر جامعه‌محلی (منطقه مورد مطالعه: روستاهای شهرستان تنکابن). برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری، 11(40)، 7-40.

دادورخانی، فضیله؛ و غنیان, منصور. (1397). تبیین راهبردهای توسعه گردشگری پیراشهری جامعه محور،مطالعه موردی منطقه کن ‌- سولقان، نشریه گردشگری شهری، 5(4)، 121- 135.

زارعی، عظیم، مدرسی؛ میثم و فلاحی، آزاده. (1400). شناسایی و مدل‌سازی موانع عملیاتی گردشگری اجتماع‌محور ایران. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10(37)، 185-205.

سقایی، مهدی؛ جوانبخت قهفرخی، زهره؛ و عیدی، محدثه (1395). ارزیابی شکل­گیری گردشگری اجتماع‌محور در نواحی روستایی استان گلستان، نشریه جغرافیا، 14(49)، :96 – 114.

صفرآبادی، اعظم؛ و طبیعی، منصور. (1396). توسعه گردشگری اجتماع‌محور با تاکید بر جنبه‌های قومی محلی (مطالعه موردی: شهر کرمانشاه)، جغرافیا، 15 (دوره جدید)  (52)، 169-182.

عنابستانی، علی اکبر؛ و حسینی، سیده پروین. (1400). تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر پذیرش گردشگری جامعه‌محور در سکونتگاه‌های روستایی با رویکرد آینده‌پژوهی مطالعۀ موردی: شهرستان شیروان، نشریه جغرافیا و توسعه، 16(65)، 202-171.

عینالی، جمشید؛ فراهانی، حسین؛ چراغی، مهدی؛ و عباسی، فریبا. (1397). ارزیابی نقش گردشگری روستایی در توسعه‌پایدار اجتماعات محلی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری- استان زنجان). گردشگری و توسعه، 7(2)، 171-193.

فلاحی، آزاده؛ و رونقی، محمدحسین. (1401). شناسایی و رتبه بندی تأثیر متقابل موانع ساختاری گردشگری اجتماع‌محور در ایران، جغرافیا و پایداری محیط (پژوهشنامه جغرافیایی)، 12(43)، 1-15.

محمدلو، معصومه؛ رحمانی فضلی، عبدالرضا؛ سجادی، ژیلا؛ و چراغی، مهدی. (1403). ارزیابی اثرات خشکسالی بر تاب‌‌آوری اقتصادی سکونتگاه‌‌های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ماهنشان استان زنجان). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(15)، 1-19.

نجارزاده، محمد؛ و ترابی، ذبیح الله. (1396). برنامه‌ریزی توسعة گردشگری کشاورزی جامعه‌محور با استفاده از چارچوب مشارکتیSOAR (مورد مطالعه: روستای دیزج شاهرود)، گردشگری و توسعه، 6(3)، 139-153.

ورمزیاری، حجت؛ فتحی، مرضیه؛ کلانتری، خلیل؛ و شایق، محمد آصف. (1402). تحلیل مؤلفه‌های توسعه گردشگری اجتماع‌محور در مناطق روستایی؛ مطالعه موردی: شهرستان‌های مریوان و سروآباد، مطالعات مدیریت گردشگری، 18(62)، 268-241.

Adikampana, I. M., Sunarta, I. N., & Pujani, N. L. K. (2019). A model of community-based rural tourism products development. Journal IPTA p-ISSN, 2338, 8633.
Adongo, C. A., Taale, F., & Adam, I. (2018). Tourists' values and empathic attitude toward sustainable development in tourism. Ecological Economics, 150, 251-263.
Blackstock, K. (2005). A critical look at community based tourism. Community development journal, 40(1), 39-49.
Blank, U. (1989) The Community Tourism Industry Imperative, Venture Publishing, New York, USA.
Catley, A. (1999). Methods on the move; a review of veterinary uses of participatory approaches and methods focusing on experiences in Dryland Africa. London: International Institute for Environment and Development.
Dodds, R., Ali, A., & Galaski, K. (2018). Mobilizing knowledge: Determining key elements for success and pitfalls in developing community-based tourism. Current Issues in Tourism, 21(13), 1547-1568.
Dowling, R. K. (1993). Tourism planning, people and the environment in Western Australia. Journal of Travel Research, 31(4), 52-58.
Fan, K. H. F., Ng, S. L., & Bayrak, M. M. (2023). Appraising the community in community-based tourism. Tourism Geographies, 25(2-3), 594-614.
Giampiccoli, A., Jugmohan, S., & Mtapuri, O. (2014). International cooperation, community-based tourism and capacity building: Results from a Mpondoland village in South Africa. Mediterranean Journal of Social Sciences, 5(23), 657-667.
Gilchrist, A. (2003) Community development in the UK – possibilities andparadoxes,Community Development Journal, 38 (1), 16–25.
Goodwin, H., & Santilli, R. (2009). Community-based tourism: A success. ICRT Occasional paper, 11(1), 37.
Hall, C.M., & Lew, A.A. (1998). Sustainable tourism: A geographical perspective. Harlow, UK: Longman.
Hall, M. (2000). Tourism planning; Policies, Processes and Relationships. England: Pearson Education Limited.
Hall, M. C. (2007). Pro-Poor Tourism: Who Benefits? Cleve don. Channel View Publications.
Hardy, A., Beeton, R. J. S., & Pearson, L. (2002). Sustainable tourism: An overview of the concept and its position in relation to conceptualizations of tourism. Journal of Sustainable Tourism, 10(6), 475-496.
Haywood, K. (1988) Responsible and responsive tourism planning in the community, Tourism Management, 9 (2), 105–118.
Hobson, J. P., & Mak, B. (1995). Home visit and community‐based tourism: Hong Kong's family insight tour. Journal of Sustainable Tourism, 3(4), 179-190.
Kheiri, J., & Nasihatkon, B. (2016). The effects of rural tourism on sustainable livelihoods (case study: Lavij rural, Iran). Modern Applied Science, 10(10), 10-22.
Kontogeorgopoulos, N., Churyen, A., & Duangsaeng, V. (2014). Success factors in community-based tourism in Thailand: The role of luck, external support, and local leadership. Tourism planning & development, 11(1), 106-124.
Mestanza Ramon, C., Sanchez Capa, M., Cunalata Garcia, A., Jimenez Gutierrez, M., Toledo Villacís, M., & Ariza Velasco, A. (2019). Community Tourism In Ecuador: A Special Case In The Rio Indillama Community, Yasuní National Park. International Journal of Engineering Research & Technology (IJERT), 2019, vol. 8, num. 6, p. 653-657.
Murphy, P. (1988) Community driven tourism planning. Tourism Management, 9 (2), 96–104.
Murphy, P. E. (1985). Tourism: A community approach. New York, NY: Methuen.
Musleh, M. (2023). Tata Kelola Wisata Pulau Gili Iyang: Perspektif Community Based Tourism. Journal of Contemporary Public Administration, 3(1), 42-50.
Naidoo, P., & Sharpley, R. (2016). Local perceptions of the relative contributions of enclave tourism and agritourism to community well-being: The case of Mauritius. Journal of Destination Marketing & Management, 5(1), 16-25.
Nakpibal, P. (2021). Factors for Capacity Building Community Tourism Khlong Luang District Pathumthani Province. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 12(8), 2301-2307.
Pearce, D. (1992) Alternative tourism: concepts, classifications and questions, Smith, V. L. and Eadington, W. R., eds, Tourism Alternatives: Potentials and Problems in the Development of Tourism, John Wiley and Sons, New York, pp. 18–30.
Pearce, P., Moscardo, G. and Ross, G. (1996) Tourism Community Relationships, Pergamon Press, London.
Raftopoulos, M. (2020). Rural community‐based tourism and its impact on ecological consciousness, environmental stewardship and social structures. Bulletin of Latin American Research, 39(2), 142-156.
Rasoolimanesh, S. M., Seyfi, S., Rastegar, R., & Hall, C. M. (2021). Destination image during the COVID-19 pandemic and future travel behavior: The moderating role of past experience. Journal of Destination Marketing & Management, 21, 100620.
Rocca, L. H. D., & Zielinski, S. (2022). Community-based tourism, social capital, and governance of post-conflict rural tourism destinations: the case of Minca, Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia. Tourism management perspectives, 43, e100985-e100985
Ruiz-Ballesteros, E. (2011). Social-ecological resilience and community-based tourism: An approach from Agua Blanca, Ecuador. Tourism Management, 32, 655-666.
Sakcharoen, T., Niyommaneerat, W., Faiyue, B., & Silalertruksa, T. (2023). Low-carbon municipal solid waste management using bio-based solutions and community participation: The case study of cultural tourism destination in Nan, Thailand. Heliyon, 9(11).
Sitikarn, B., Kankaew, K., Sawangdee, Y., & Pathan, A. (2022). Coffee value symbiosis toward a mountain geographical community-based tourism in Thailand. Geo Journal of Tourism and Geosites, 42, 657-663.
Stone, L. S., & Stone, T. M. (2011). Community-based tourism enterprises: challenges and prospects for community participation; Khama Rhino Sanctuary Trust, Botswana. Journal of Sustainable Tourism, 19(1), 97-114.
Tosun, C. (2000). Limits to community participation in the tourism development process in developing countries. Tourism Management, 21(6), 613–633.
Vajirakachorn, T. (2011). Determination of success for community-based tourism. Unpublished PhD dissertation, Texas A&M University, USA.
Van Rooyen, J.C. (2004). Rural community participation on tourism-based developments: The case of the Mbila community in Maputaland, Kwazulu-Natal (Unpublished master’s dissertation). University of Pretoria, Pretoria, South Africa.
Zhang, Y., Xiong, Y., Lee, T. J., Ye, M., & Nunkoo, R. (2021). Sociocultural sustainability and the formation of social capital from community-based tourism. Journal of Travel Research, 60(3), 656-669.
پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی
دوره 7، شماره 24
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 92-107

  • تاریخ دریافت 07 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 10 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1403