پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

تحلیلی بر زیست پذیری کالبدی مسکن شهری (نمونه موردی : شهر زنجان)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
سعید نجفی 1
احمد راه دار 2
بهزاد اسمعیلی 3
1 دانش آموخته دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2 کارشناس ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، اهواز، ایران.
3 کارشناس ارشد رشته شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی ، دانشگاه آزاد اسالمی واحد قزوین، قزوین، ایران.
چکیده
گره خوردن زیست انسان به مسکن، به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از نیازهای اولیه انسانی، چالشی بر سنجش کیفیت زیستی است. از این رو پژوهش حاضر در پی سنجش کیفیت کالبدی مسکن بوده تا نشان دهد چه میزانی بر کیفیت زیست ساکنان تاثیرگذار خواهد بود. روش تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از نظر نوع، توصیفی- تحلیلی است. به منظور گردآوری اطلاعات برای کسب بینش نظری لازم و بررسی ادبیات موضوع و داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز دیگر از شیوه کتابخانه‌ای- میدانی استفاده شد. آمار و اطلاعات مورد نیاز با مراجعه به بلوک آماری سال 1395 شهر زنجان استخراج شد. جهت تعیین ضریب اهمیت هر یک از شاخص‌ها از مدل تحلیل سلسله مراتبی، برای تجزیه و تحلیل داده‌ها و رتبه بندی مناطق از مدل تصمیم گیری تاپسیس و برای بررسی تفاوت معناداری شاخص‌ها در مناطق شهری از مدل تحلیل واریانس آنووا در نرم افزار اس‌پی‌اس‌اس استفاده شد. نمونه آماری این تحقیق واحدهای مسکونی چهار منطقه شهرداری زنجان می‌باشد. نتایج نشان داد که شاخص‌های زیست‌پذیری کالبدی مسکن در منطقه یک و چهار مطلوبیت بالایی نسبت به سایر مناطق داشته و میزان آن براساس نتایج مدل تصمیم-گیری تاپسیس در منطقه یک برابر با 0.636، در منطقه دو با 0.515، در منطقه سه برابر با 0.477 و در منطقه چهار برابر با 0.546 بوده است. همچنین نتایج آزمون‌های تحلیل واریانس نشان داد که تفاوت معناداری میان شاخص-های زیست‌پذیری کالبدی مسکن در مقیاس مناطق شهری زنجان وجود دارد. در این میان به علت پیشی گرفتن تعداد خانوار بر تعداد واحد مسکونی، میانگین در هر چهار منطقه ارتباط معناداری را نشان نداده و مقدار آن بیشتر از سطح خطای مورد نظر بوده است. یافته‌ها نشان داد که سنجش کیفیت زیست‌پذیری برای هر مکانی درک و شناخت برنامه‌ریزان و مدیران شهری را درباره‌ی کیفیت زندگی افراد و وضعیت محیط زیست آن مکان ارتقاء می-بخشد. با چنین شناختی راه برای برنامه‌ریزی و مدیریت بهتر محیط شهری باز خواهد شد. می توان گفت از نظر کیفی، گرچه رضایت از واحد مسکونی از نوع رضایت از مکان نیست و میزان تأثیر آن در ماندن در مکان با سایر شاخص ها یکسان نیست و تأثیرگذاری بر آن آسان است.رضایت از واحد مسکونی با بازسازی و بهسازی واحد مسکونی صورت می‌پذیرد، اما در صورت عدم وجود ساختارهای اطلاعاتی و جلب مشارکت برای بهسازی سازه‌ها، این موضوع می تواند باعث واگذاری و جابجایی واحد مسکونی از محل شود.
کلیدواژه‌ها
زیست پذیری کالبدی
مسکن شهری
مدل تاپسیس
مدل تحلیل واریانس
شهر زنجان

عنوان مقاله English

An Analysis of the Livability of Urban Housing in Zanjan city, Focusing on its Physical Aspects

نویسندگان English

saeed najafy 1
Ahmad Rahdar 2
Behzad Esmaeili 3
1 PhD student in the field of geography and urban planning, Faculty of Humanities, University of Zanjan , Zanjan, Iran.
2 Master's degree in Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Ahvaz Branch, Ahvaz, Iran.
3 Master of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
چکیده English

Background: Measuring the quality of life by connecting human life with housing, which is an inseparable part of basic human needs, is challenging.

Objectives: The aim of current research is to measure how the physical quality of housing affects the residents' quality of life.

Method: The research method used is descriptive-analytical in type and applied for a specific purpose. To gather the necessary theoretical insight and review relevant literature and data, we utilized the library-field method. In order to gather the necessary statistics and information, we referred to statistical block 1395 in Zanjan city. We then used a hierarchical analysis model to determine the importance coefficient of each indicator, followed by the TOPSIS decision-making model for data analysis and ranking of regions. Finally, we used the ANOVA variance analysis model in SPSS software to verify the significant difference of the indicators in urban areas. The research was conducted on residential units located in four districts of Zanjan Municipality.

Result: According to the study, regions one and four have the most desirable physical livability indicators in terms of housing when compared to other regions. The TOPSIS decision-making model showed that the desirability score in region one is 0.636, in region two and three it is 0.515, and in region four it is 0.477. The desirability score for all four regions combined is 0.546. The analysis of variance indicates a significant difference in physical livability indicators among housing in various urban areas of Zanjan. Due to the number of households exceeding the number of residential units, the average in all four regions did not show a significant relationship, and its value was higher than the intended error level. It means, measuring livability helps urban planners understand quality of life and environment. Measuring livability quality helps urban planners understand people's quality of life and environment of a place.

Conclusion: it can be said that from a qualitative perspective, even though satisfaction with the residential unit is not the same as satisfaction with the location, and its impact on staying in the place is not as significant as other factors, it is relatively easy to enhance the satisfaction with the residential unit by renovating and improving it. However, the lack of information structures and community involvement in improving the structures can lead to residents vacating the place due to dissatisfaction with their residential units.

کلیدواژه‌ها English

physical livability
urban housing
TOPSIS model
variance analysis model
Zanjan city
آمارنامه شهری زنجان. (1395) فصل سوم: مدیریت شهری. مدیریت برنامه‌ریزی و توسعه، شهرداری زنجان.
 اداره کل راه و شهرسازی استان زنجان. (1400)، طرح توسعه و عمران(جامع) شهر زنجان، مهندسین مشاور نقش محیط، جلد سوم و چهارم، 1-869.
بندرآباد، علیرضا. (1390)شهر زیست پذیر، از مبانی تا معانی. تهران، انتشارات آذرخش.
پریزاد، طاهر؛ و بیگدلی، لیلا. (1395) سنجش زیست‌پذیری محلات منطقه 17 شهرداری تهران. تحلیل فضایی مخاطرات طبیعی.
حیدری، محمد تقی؛ شماعی، علی؛ ساسان پور، فرزانه؛ سلیمانی، محمد؛ و احدنژاد روشتی، محسن. (1394) ارزیابی قابلیت های زیست‌پذیری بافت فرسوده و راهبردهای تقویت آن(مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر زنجان). شهر پایدار, 2(2), 19–34.
حیدری، محمدتقی؛ زیاری، کرامت اله؛ مشکینی، ابوالفضل؛ انبارلو، علیرضا. (1397). واکاوی زیست‌پذیری در فضاهای شهری با رویکرد کالبدی (مطالعه موردی: شهر زنجان). فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای), 8(32), 2340.‎
داداش پور، هاشم؛ عزیزی، داود؛ و اصغرزاده، پیمان. (1395) سنجش ظرفیت زیست‌پذیری محله های شهری در کلانشهر تهران(موارد مطالعاتی: محله های هرندی، تختی و کوثر). جغرافیا و توسعه فضای شهری. (2)3.
دفتر آمار و اطلاعات استانداری. (1395) سالنامه آماری استان زنجان.
سازمان ملی زمین و مسکن. (1393) مطالعات بازنگری طرح جامع مسکن: سند راهبردی و چشم انداز کلان بخش مسکن در افق 1404. وزارت راه و شهرسازی.
سجادی، ژیلا؛ تیموری، اصغر؛ و طهماسبی مقدم، حسین. (1395). تحلیلی بر پایداری کالبدی مسکن شهری با رویکرد توسعه پایدار مورد پژوهی: محله اسلام‌آباد زنجان. جغرافیا و مطالعات محیطی, 5(19), 3948.‎
قنبری، محمد؛ اجزاء شکوهی، محمد؛ رهنما، محمد رحیم؛ و خوارزمی، امید علی. (1400). تحلیلی بر زیست‌پذیری شهری با تاکید بر شاخص مسکن (مطالعه موردی: کلانشهر مشهد). جغرافیا و توسعه فضای شهری, 8(1)، 121101.
Aulia, D. N. (2016). A Framework for Exploring Livable Community in Residential Environment. Case Study: Public Housing in Medan, Indonesia. Procedia  Social and Behavioral Sciences, doi: 10.1016/j.sbspro.2016.10.250.
Bai, X. (2007). Industrial ecology and the global impacts of cities. Journal of Industrial Ecology, 11(2), 1–6.
Bell, S., & Morse, S. (2008). Sustainability indicators: Measuring the immeasurable? : Earthscan.
Benzeval, M., Judge, K., & Whitehead, M. (1995). Tackling Health Inequalities: An Agenda for Action. London, King’s Fund, 22–52.
Congreve, A. (2012). Sustainable communities.
Gough, M. Z. (2015). Reconciling livability and sustainability: Conceptual and practical implications for planning. Journal of Planning Education and Research, 35(2), 145–160.
Hankins, K. B., & Powers, E. M. (2009). The disappearance of the state from “livable” urban spaces. Antipode, 41(5), 845–866.
Hekmatnia, H. and M.N. Moussavi (2011). model in geography with an emphasis on urban and regional planning : published by modern science.
Helleman, G., & Wassenberg, F. (2004). The renewal of what was tomorrow’s idealistic city. Amsterdam’s Bijlmermeer highrise. Cities, 21(1), 3–17.
Hillier, B., Burdett, R., Peponis, J., & Penn, A. (1987). Creating life: Or, does architecture determine anything? Architecture et Comportement/Architecture and Behaviour, 3(3), 233–250.
Hills, J. (1995). Joseph Rowntree Foundation Inquiry into Income and Wealth, Vol. 2 Joseph Rowntree Foundation : England.
Kitchin, R., Lauriault, T. P., & McArdle, G. (2015). Knowing and governing cities through urban indicators, city benchmarking and realtime dashboards. Regional Studies, Regional Science, 2(1), 6–28.
Leach, J. M., Braithwaite, P. A., Lee, S. E., Bouch, C. J., Hunt, D. V. L., & Rogers, C. D. F. (2016). Measuring urban sustainability and liveability performance: The City Analysis Methodology. International Journal of Complexity in Applied Science and Technology, 1(1), 86–106.
Leby, J. L., & Hashim, A. H. (2010). Liveability dimensions and attributes: Their relative importance in the eyes of neighbourhood residents. Journal of Construction in Developing Countries, 15(1), 67–91.
Lynch, A. J., & Mosbah, S. M. (2017). Improving local measures of sustainability: A study of builtenvironment indicators in the United States. Cities, 60, 301–313.
Mohit, M. A., & Iyanda, S. A. (2016). Liveability and Lowincome Housing in Nigeria. Procedia  Social and Behavioral Sciences, doi: 10.1016/j.sbspro.2016.05.198.
Nations, U. (2014). World Urbanization Prospects: The 2014 Revision, Highlights. Department of Economic and Social Affairs. Population Division, United Nations.
Nel, E., & Goldman, I. (2006). Investigation of propoor local economic development in South Africa. Rhodes University.
Nordbo, A., Järvi, L., Haapanala, S., Wood, C. R., & Vesala, T. (2012). Fraction of natural area as main predictor of net CO2 emissions from cities. Geophysical Research Letters, 39(20).
North Central Texas Council of Governments (2011). Mobility 2035. Retrieved from http://www.nctcog.org.
Opricovic, S., & Tzeng, G.H. (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European journal of operational research, 156(2), 445–455.
Pacione, M. (1982). The use of objective and subjective measures of life quality in human geography. Progress in Geography, 6(4), 495–514.
Pacione, M. (2003). Urban environmental quality and human wellbeing—a social geographical perspective. Landscape and urban planning, 65(1), 19–30.
Ruth, M., & Franklin, R. S. (2014). Livability for all? Conceptual limits and practical implications. Applied geography (Sevenoaks, England), doi: 10.1016/j.apgeog.2013.09.018.
Shamsuddin, S., Hassan, N. R. A., & Sulaiman, A. B. (2013). Liveability of Kuala Lumpur City Centre: An Evaluation of the Happiness Level of the Streets Activities. In (p. 1956).
Song, Y. (2011). A Livable City Study in China Using Structural Equation Models .
Timmer, V., Seymoar, N.K., & Cities, I. C. f. S. (2005). The Livable City: World Urban Forum 2006, Vancouver Working Group Discussion Paper : Western Economic Diversification Canada.
Tsai, H.Y., Huang, B. H., Wang, A. S., & others (2008). Combining ANP and TOPSIS concepts for evaluation the performance of propertyliability insurance companies. Journal of Social Sciences 第 4 卷第 1 期, 5661 (EIInspec).
UNHabitat (Aprile2006). Regulatory framework and strategic urban planning and management. Conference paper on housing and urban development.
United States Department of TransportationSmart growth and the FHWA (2011). Smart growth and the FHWA. Retrieved from http://www.fhwa.dot.gov.
Wong, C. (2006). Indicators for urban and regional planning: The interplay of policy and methods : Routledge.
پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی
دوره 4، شماره 14
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 54-70

  • تاریخ دریافت 21 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 09 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 03 اسفند 1402