پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

تحلیل رابطه‌ تغییرات کارکردی با ارزش‌های روستایی در نواحی حومه‌ای (مورد مطالعه: روستاهای بخش لواسانات شمال تهران)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
تردیدی نیست که در سال‌های آینده ارزش‌های روستایی نسبت به سال‌های گذشته بیشتر مشخص و مورد توجه قرار بگیرد. زیرا که توزیع و پراکندگی جمعیت شهرها و روستاهای پیرامون آن‌ها که موجب بروز مشکلات متعددی گشته و توجه به این سکونتگاه‌‌ها به عنوان مناطقی سالم، ارزان، آرام و سکونتگاهی که منشأ پیدایش سکونتگاه‌های شهری بوده، بیشتر گردد. اما در ارتباط با ارزش‌های روستایی موضوعی که می‌تواند در این ارتباط مشخص گردد، تغییر کارکرد نواحی روستایی به خصوص در مناطق پیرامون شهرها و ارزش‌های این مناطق روستایی است. مشخص است اگر چانچه ارزش‌های موجود در مناطق روستایی شناسایی و تغییرات کارکردی در این نواحی همسو با ارزش‌های این مناطق باشد، می‌تواند به عنوان فرصتی برای توسعه در این نواحی به شمار آید. تحقیق به بررسی ارزش‌های روستایی در نواحی روستایی بخش لواسانات پرداخت. تحقیق کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی بود. بررسی تحولات کارکردی از بررسی متون اسنادی و مصاحبه با افراد آگاه و برای بررسی مهم‌ترین ارزش‌های روستایی نیز از مصاحبه هدفمند و مشاهده میدانی استفاده شد. همچنین در بخش دوم تحقیق از پرسشنامه محقق ساخته استفاده و 9 نقطه روستایی نیز به عنوان جامعه هدف و 214 خانوار به عنوان نمونه انتخاب شدند. نواحی روستایی از ارزش‌های زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی و تاریخی برخوردار هستند. تغییرات کارکردی در روستاهای نزدیک به نواحی شهری، به دلیل جمعیت‌پذیری بالا و نزدیکی به نواحی شهری بیشتر بوده و به علاوه در روستاهایی که در فاصله دورتری از نقاط شهری قرار داشته‌اند، به دلیل جمعیت‌پذیری و دگرگونی اجتماعی پایین، بافت سنتی و اجتماعی روستا در طول زمان تغییرات کارکردی کمتری صورت گرفته است. بنابراین به طور کلی ارزش‌های روستایی که در مناطق روستایی مورد مطالعه بررسی شدند، به عنوان توانمندی‌های روستایی معرفی می‌گردند که در صورت توجه به این ارزش‌ها و تغییرات کارکردی که بتواند همسو با این ارزش‌ها باشد، می‌تواند به عنوان رویکردی مناسب برای توسعه درون‌زا در مناطق روستایی باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the relationship between functional changes and rural values in suburban areas (Case study: Villages of Lavasanat district in the north of Tehran)

نویسندگان English

Saeid Nasire Zare 1
Vahid Riahi 2
1 PhD student, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

There is no doubt that in the coming years, rural values ​​will be more clearly defined and considered than in previous years. Because the distribution and dispersion of the population of cities and surrounding villages, which has caused many problems, and more attention should be paid to these settlements as healthy, cheap, quiet and settlements that have been the source of urban settlements. However, in relation to rural values, one issue that can be identified in this regard is the change in the functioning of rural areas, especially in areas around cities, and the values ​​of these rural areas. It is clear that if the existing values ​​in rural areas are identified and functional changes in these areas are in line with the values ​​of these areas, it can be considered as an opportunity for development in these areas. The study examined rural values ​​in rural areas of Lavasanat district. The research was applied and descriptive-analytical in nature. Functional developments were studied through documentary texts and interviews with knowledgeable people, and purposeful interviews and field observations were used to examine the most important rural values. Also, in the second part of the research, a researcher-made questionnaire was used and 9 rural points were selected as the target community and 214 households were selected as the sample. Rural areas have environmental, economic, social and historical values. Functional changes in villages close to urban areas are more due to high population and proximity to urban areas. In addition, in villages located further away from urban areas, due to low population and social change, the traditional and social context of the village during There is less time for functional changes. Therefore, in general, the rural values ​​that were studied in the studied rural areas are introduced as rural capabilities that, if we pay attention to these values ​​and functional changes that can be consistent with these values, can be a suitable approach for endogenous development in rural areas. Be.

کلیدواژه‌ها English

Village function
functional changes
rural values
suburban villages
Lavasanat district
احمدی ﺷﺎﭘﻮر آﺑﺎدی، محمد علی؛ تقدیسی، احمد؛ رضوانی، محمدرضا. (1392). ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﺎرﻛﺮدی ﻧﻮاﺣﻲ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ، ﻓﺼلنامه ﻋﻠﻤﻲـ ﭘﮋوﻫﺸﻲ آﻣﺎﻳﺶ ﺳﺮزﻣﻴﻦ، دوره 5، شماره 8، صص 181 ـ 209.
امیدی، معصومه. (1394). تحولات معیشت و بافت کالبدی سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلانشهر تهران (مطالعه موردی: روستای کند و افجه لواسان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی.
آﻣﺎر، ﺗﻴﻤﻮر. (1383). ﺿﺮورت ﺗﺤﻮل در ﻛﺎرﻛﺮد اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﻮاﺣﻲ روﺳﺘﺎﻳﻲ (در راﺳﺘﺎی اﻓﺰاﻳﺶ زﻣﻴﻨﻪ‌ﻫﺎی ﻣﻌﻴﺸﺖ، اﺷتعال و درآﻣﺪ) ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: ﺑﺨﺶ ﺧﻮرﮔﺎم ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن رودﺑﺎر، رﺳﺎﻟﻪ دﻛﺘﺮی در رﺷﺘﻪ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰی روﺳﺘﺎﻳﻲ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان.
بخشداری بخش لواسانات. (1398). گزارش اجتماعی و اقتصادی نواحی روستایی.
ﺑﻬﻔﺮوز، ﻓﺎﻃﻤﻪ. (1378). ﻓﻠﺴﻔﻪ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻋﻠﻤﻲدر ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﺗﻬﺮان.
حسینی حاصل، صدیقه. (1389). بررسی تطبیقی روند تحولات کالبدی -فضایی سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلانشهر تهران (پس از انقلاب اسلامی) با تأکید بر مجموعه‌های روستایی کهریزک و رودبار قصران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.
 حناچی، پیروز؛ کوششگران، علی اکبر. (1390). حفاظت و توسعه در بافت‌های با ارزش روستایی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران.
خاکساری، مجید. (1393). نقش کلانشهر تهران در تحولات کالبدی سکونتگاه‌های روستاهای پیرامون- روستاهای فرون آباد پاکدشت، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
رحمانی فضلی، عبدالرضا؛ پرشیان، مجید. (1388). تحولات ساختاری- کارکردی پس از تبدیل نقاط روستایی به شهر (مطالعه موردی: شهرکانی شور- شهرستان بانه)، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 9، شماره 12، صص 128- 101.
رضوانی، محمدرضا. (1385). شهرگریزی و تغییرات کارکردی در نواحی روستایی شمال تهران، پژوهش‌های جغرافیایی، 59، صص. 177.
ریاحی، وحید؛ کریمی، خدیجه. (1392). ارزش‌های روستایی و توسعه، آکادمیک و انتشارات انجمن جغرافیایی تهران، ایران.
سامه، رضا. (1389). مبانی سنجش در ارزش مبتنی بر حفاظت و توسعه در بافت‌های با ارزش‌های روستایی، کنفرانس بین المللی سکونت گاه‌های روستایی (مسکن و بافت)، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، جلد اول، صص 494-471.
 سرایی، حسن. (1372). مقدمه ای بر روش نمونه­گیری در تحقیق، چاپ اول، ﺗﻬﺮان: ﺳﻤﺖ..
 ﺳﻌﻴﺪی، ﻋﺒﺎس. (1381). ﻣﺒﺎﻧﻲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی روﺳﺘﺎﻳﻲ، ﺗﻬﺮان: ﺳﻤﺖ.
شفیعی ثابت، ناصر. (1386). تحولات کالبدی- فضایی روستاهای پیرامون کلانشهر تهران با تأکید بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی (مورد مطالعه شهرستان رباط‌کریم)، پایان‌نامه دکتری. دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.
ظاهری، محمد؛ رحیمی پور، بهاره. (1393). بررسی عوامل تأثیرگذار بر تغییرات کارکردی سکونتگاه‌های روستایی حوزه نفوذ کلان شهرها (مطالعه موردی: روستاهای بیرق، هروی، حاج عبدال و دیزج لیلی خانی واقع در دره لیقوان استان آذربایجان شرقی، مسکن و محیط روستا، دوره ۳۳، شماره 146، صص ۱۲۱-۱۳۹.
قادرمرزی، حامد. (1390). گسترش فضایی شهر و تغییر کاربری زمین در روستاهای پیرامونی شهر سنندج در طی دوره 1387-1355، فصلنامه مطالعات شهری، 1(1)، صص 61- 76.
 قهرمانی، مریم. (1391). توسعه گردشگری پایدار روستایی و جایگاه بافت­های با ارزش روستا (مطالعه موردی: روستای سیمین شهر همدان)، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، دوره 1، شماره 2، صص 65 – 80.
کوششگران، علی اکبر؛ قدکیان، محمدرضا؛ اولیا، لیلی؛ حجت، نازی. (1390). مبانی و معیارهای شناخت ارزش در مسکن روستایی (مطالعه موردی: روستای بنادک دیزه، یزد)، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین­المللی سکونتگاه‌های روستایی: مسکن و بافت، صص 165- 174.
مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
 ندیمی، هادی؛ ابوئی، رضا؛ صادق احمدی، مهدی. (1394). ظهور و حضور روستا و میراث روستایی در سیر تطور اسناد بین المللی حفاظت، مسکن و محیط روستا، دوره 36، شماره 157، صص 20- 3.
نقوی، محمدرضا؛ پایدار، ابوذر؛ قاسمی، یاسر. (1391). بررسی و تحلیل نقش فرهنگ در توسعه مناطق روستایی با رویکردهای توسعه پایدار، مجله مهندسی فرهنگی، شماره 68 و 67.
نیک خلق، اکبر. (1388). ارزش‌های اجتماعی در جامعه طبرستان، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 19.
Andrew, F., Cobum, A., Clintonmack, Timothy, D.M.B  Mueller, R.Slifkin & M. Wakefield. (2007): Choosing Rural Definition: Implications For Healt Policy, 2007 .
Christoun, L. (2005): Agricultural Organizations Debt Adjustment: The Role of the:  State, the Agricultural Organizations Debt Adjustment bank of Greece, Sineteristiki Poria, 2005.
Council of Europe. (1989): The protection and enhancement of the rural architectural heritage.
Council of Europe. (1996): European Charter for Rural Areas.
Council of Europe. (2003): European Rural Heritage Observation Guide, Ljubljana.
Furdui, L. M., Pruteanu, E. M., & Serbu, M. V. (2011): Dynamics of rural-urban relations in urbanization context. Economia. Seria Management, 14(2), 484- 491.
Gude, P. H., Hansen, A. J., Rasker, R., & Maxwell, B. (2006): Rates and drivers of rural residential development in the Greater Yellowstone. Landscape and Urban Planning, 77(1-2), 131-151.
Heldak, M. (2010): Functional Standardization of Rural Area of Dolnoslaskie Voivodeship, Bullent of Geography Socio- Economic Series, No.13, pp.127-137.
Hersperger, A. M., & Bürgi, M. (2009): Going beyond landscape change description: Quantifying the importance of driving forces of landscape change in a Central Europe case study. Land Use Policy, 26(3), 640-648.
Hogarth, K & Paniagua, A. (2001): “What rural restructuring? ” Journal of Rural Studies 17 , pp 62- 41.
Hribar, M. Š., & Lozej, Š. L. (2013): The role of identifying and managing cultural values in rural development. Acta geographica Slovenica, 53(2), 371-378.
ICOMOS. (1996): The Declaration of San Antonio , www.icomos.org/en/charters-and-texts.
ICOMOS. (2011a): The Paris Declaration On Heritage As A Driver Of Development, www.icomos.org.
ICOMOS. (2011b):  Declaration of Paris Symposiom, www.icomos.org.
Jerzy, B. (2003): Transforming the functional structure of Poland’s rural areas, Alternatives for European Rural Areas Europen Rural Development, Network Institute of Agriculture and Food Economic Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences.
Keith, D. (2007): Agritourist and nature tourism in California, university of California, 2007.
McHale, M.R., Pickett, S.T., Barbosa, O., Bunn, D.N., Cadenasso, M.L., Childers, D.L., Gartin, M., Hess, G.R., Iwaniec, D.M., McPhearson, T. and Peterson, M. N. (2015): The new global urban realm: complex, connected, diffuse, and diverse social-ecological systems. Sustainability, 7(5), pp. 5211- 5240.
Partnerships, O. R.-U. (2013): an integrated Approach to Economic Development. Recuperado el, 19.
Pickett, S. T., & Zhou, W. (2015): Global urbanization as a shifting context for applying ecological science toward the sustainable city. Ecosystem Health and Sustainability, 1(1), 1- 15.
Salehi Babamiri, C., Molaei Hashjin, N., Motamedi Mehr, A., & Amar, T. (2017): Trend Analysis of Evolution in the Socio-Cultural Structures of the Peri Urban Villages (Case Study: Saqqez City-Kurdistan Province). Journal of Research and Rural Planning, 5(4), 61- 76.
Shan, Y. (2000): On Extraction and Fractal of Urban and Rural Residential Spatial Pattern in Developed Area [J]. Acta Geographica Sinica, 6, 003.
Tan, M., & Li, X. (2013): The changing settlements in rural areas under urban pressure in China: Patterns, driving forces and policy implications. Landscape and Urban Planning, 120, 170-177.
Wang, K., Zhou, W., Xu, K., Liang, H., Yu, W., & Li, W. (2017): Quantifying changes of villages in the urbanizing Beijing metropolitan region: Integrating remote sensing and GIS analysis. Remote Sensing, 9(5), 448.
Yu, T., Zhang, J, X., Sun, L,J. and Huang, W-Y. (2009): Research on Rural Spatial Distribution in China Based on Urban-Rural Integrated Planning Management, Fourth International Conference on Computer Sciences and Convergence Information Technology, Seoul, Korea, pp. 296- 29.
دوره 3، شماره 8
تابستان 1401
تابستان 1401
صفحه 1-18

  • تاریخ دریافت 10 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 28 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 28 اردیبهشت 1401