پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بررسی و تحلیل فضایی فقر شهری (نمونه موردی شهر یاسوج)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، یاسوج، ایران.
2 کارشناسی ارشد، گروه شهرسازی، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، یاسوج، ایران.
3 کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران .
چکیده
رشد شتابان و بی‌برنامه شهرگرایی و شهرنشینی مشکلات عمده‌ای را به وجود آورده است که مهم‌ترین‌ آن‌ها می‌توان به فقر شهر اشاره کرد. شهر یاسوج در دهه‌های اخیر رشد و توسعه شتاب‌زده‌ای داشته است به‌طوری که جمعیت آن از 931 نفر در سال 1345 به 134532 نفر در سال 1395 رسیده است. هدف از پژوهش حاضر نیز بررسی و تحلیل فضایی شاخص‌های فقر شهری در سطح بلوک‌های شهر یاسوج می‌باشد. پژوهش حاضر از نوع هدف کاربردی و از نوع روش نیز توصیفی- تحلیلی می‌باشد. اطلاعات مورد نیاز نیز از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای و داده‌های خام نیز از بلوک‌های آماری سال 1395 شهر یاسوج به دست آمده است. ابتدا شاخص‌های فقر شهری در محیط Excel بی‌مقیاس‌سازی شدند. سپس به‌­صورت تلفیقی وزن‌گیری شدند و در نهایت شاخص تلفیقی فقر شهری به دست آمده است. به‌­منظور بررسی و تحلیل شاخص‌های تلفیقی فقر شهری از مدل‌های محلی آماره موران، لکه‌های داغ، تحلیل روند شکل‌گیری و تلفیق این شاخص‌ها در محیط Arc Gis استفاده شده است. نتایج حاصل از این تحقیق بیانگر بالا بودن امتیاز و خوشه‌ای بودن فقر شهری در بلوک‌های غرب و شمال غربی شهر یاسوج و پایین بودن امتیاز فقر شهری در بلوک‌های مرکزی شهر یاسوج می‌باشد. به عبارتی منطقه یک در شهر یاسوج در دسته متوسط تا فقیر قرار دارد. منطقه دو و سه، متوسط تا خیلی مرفه و در نهایت منطقه چهار در دسته خیلی فقیر از نظر پراکندگی شاخص‌های فقر شهری در شهر یاسوج قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Spatial study and analysis of urban poverty (The case of study:Yasuj city)

نویسندگان English

Yaghowb Peyvastehgar 1
Elahe Moradi 2
Abdolmotaleb Karimzade 3
1 Associate Professor of Architecture and Urban planning , Yasooj Branch, Islamic Azad University, Yasooj, Iran.
2 Master of Urbanism,urban planning, engineering, azad university of yasouj, yasouj, iran.
3 Master degree, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Mazandaran , Babolsar, Iran.
چکیده English

The rapid and unplanned growth of urbanism and urbanization has created major problems, the most important of which is the poverty of the city. ). The city of Yasuj in recent decades has accelerated growth and development so that its population has increased from 931 people in 1345 to 134532 people in 1395. The purpose of this study is to investigate and analyze the spatial indicators of urban poverty in the blocks of Yasuj. The required information has been obtained through documentary and library studies, and raw data have been obtained from the statistical blocks of 2016 in Yasuj. The purpose of this study is to investigate and analyze the spatial indicators of urban poverty in the blocks of Yasuj city.The approach of the research space is descriptive-analytical according to the nature of the subject and the goals of the research. The method of data collection was in the form of documents and libraries and obtained from statistical blocks and detailed plan of Yasuj city in 2016. For this purpose, first the indicators studied in Excel software were scaled and their weight was obtained, then by combining these indicators, the integrated index of urban poverty (Yasuj) has been obtained. To analyze the poverty indicators of the city, the methods of analysis of local Moran statistics, hot spot analysis, three-dimensional profile drawing and trend analysis of indicators in Arc Gis environment have been discussed. By converting the hot spot map to a raster layer, the integrated urban poverty index is zoned.The results of this study indicate the high score and clustering of urban poverty in the western and northwestern blocks of Yasuj city and the low score of urban poverty in the central blocks of Yasuj city.Zone one in Yasuj city is in the middle to poor category. Zones two and three are moderate to very prosperous, and finally zone four is in the very poor category in terms of the distribution of urban poverty indicators in Yasuj.

کلیدواژه‌ها English

Spatial analysis
urban poverty
Moran statistics
hot spot
Yasuj city
ابراهیم‌زاده، عیسی؛ اسکندری‌ثانی، محمد؛ و رمضان‌پور، صغری. (1395). راهبرد تعدیل فقر در محلات شهری با رویکرد اقتصاد مقاومتی مطالعه‌ی موردی: کلان‌شهر تهران، فصلنامه جغرافیا و توسعه، 14(44)، 24-1.
اسکندری ثانی،محمد. (1394). فقر در کلانشهر تهران، وضعیت، چالش‌ها و رهیافت‌های مقابله با آن با تأکید بر توسعه اجتماعات محلی، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی تهران.
اصغرپور، محمدجواد. (1396). تصمیم‌گیری‌های چند معیاره، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
بمانیان، محمدرضا؛ رضایی راد، هادی؛ و رضایی، مجیدمنصور. (1390). ارزیابی خصیصه‌های اقتصادی در شناسایی گستره‌های فقر شهری با استفاده از تکنیک‌های Delphi و AHP (مطالعه موردی: شهر کاشمر)، فصلنامه مدیریت شهری، 9(10)، 166-153.
پورترکارونی،محمد؛ و شارع پور، محمود. (1399). فقر شهری در ایران؛ فرا تحلیل و یک مرور نظام‌مند، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 7(22)، 79-61.
جواهری پور،مهرداد. (1381). چالش جهانی فقر شهری، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 2(6)، 31-23.
خلج، سکینه؛ و یوسفی، علی. (1393). پهنه‌بندی توزیع و شدت فقر چند بعدی در مناطق شهری و روستایی ایران، برنامه ریزی و آمایش فضا، 18(4)، 70-49.
رضایی، محمدرضا؛ علیان، مهدی؛ و خاوریان، امیررضا. (1393). شناسایی و ارزیابی گستره‌های فقر شهری در شهر یزد، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 46(3)، 695-677.
روستایی، شهریور؛ احدنژاد، محسن؛ اصغری زمانی، اکبر؛ زنگنه، علیرضا؛ و سعیدی، شهرام. (1394). ارزیابی فقر شهری در محلات اسکان غیررسمی شهر کرمانشاه با استفاده از مدل تحلیل عاملی (نمونه موردی محله دولت آباد و شاطرآباد سال 1385)،نشریه علمی پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی، 19(53)، 166-137.
روستایی، شهریور؛ کریم زاده، حسین؛ و زادولی، فاطمه. (1397). مقایسه تحلیل آمار فضایی با آمار کلاسیک در تحلیل شاخص‌های اجتماعی فقر شهری تبریز، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 8(31)، 166-153.
زیبایی، منصور؛ و شیروانیان، عبدالرسول. (1388). بررسی اثرات متغیرهای اقتصاد کلان‌شهری بر نرخ فقر شهری و روستایی در ایران، فصلنامه اقتصاد کشاورزی، 3(2)، 36-15.
عبدالی، ابراهیم؛ کلانتری خلیل آباد، حسین؛ پیوسته گر، یعقوب (1398). تحلیل فضایی-کالبدی نواحی شهری براساس شاخص های رشد هوشمند شهری (نمونه موردی شهر یاسوج). دانش شهرسازی،2 (3)، 83-97.
عزیزی، منصور؛ موحد، علی؛ ساسانپور، فرزانه؛ و کرده، نعمت. (1393). تحلیلی بر وضعیت فقر شهری مطالعه موردی شهر مهاباد، مجله سپهر، 23(90)، 71-60.
عسگری، علی. (۱۳۹۰). تحلیل‌های آمار فضایی با ARC GIS، تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
غلامی، علیرضا؛ و مهدنژاد، حافظ. (1398). تحلیل فضایی فقر شهری از لحاظ شاخص‌های کالبدی در کلان‌شهر اصفهان، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی شهری، 12 (44)، 38-21.
فرهادی خواه، حسین؛ حاتمی نژاد، حسین؛ شاهی، عارف؛ و ظفری، سعید. (1396) تحلیل فضایی فقر شهری در سطح محله‌ها نمونه مورد مطالعه شهر مشهد، مجله اقتصاد شهری، (2)2، 36-17.
لطفی، صدیقه؛ و حسنعلی زاده، میلاد. (1399). تحلیل فضایی فقر شهری در فضاهای شهری نمونه موردی شهر نورآباد ممسنی، پژوهش‌های دانش زمین، 11(41)، 168-152.
مجیدی خامنه، بتول؛ محمدی، علیرضا. (1386). درآمدی بر شناخت فقر شهری، فصلنامه جغرافیا، 3(6)، 135
مرکز آمار ایران بلوک‌های آماری شهر یاسوج در سال 1395
موحد، علی؛ ولی‌نوری، سامان؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ زنگانه، احمد؛ و کمانرودی کجوری، موسی. (1395). تحلیل فضایی فقر شهری در کلانشهر تهران، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، 7(15)، 37-19.
نیکپور، عامر؛ لطفی، صدیقه؛ و حسنعلی زاده، میلاد.  (1398). تحلیل فضایی فقر شهری با روش تحلیل عاملی نمونه موردی قائمشهر، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، 9(32)، 124-103.
نیکپور، عامر؛ و یاراحمدی، منصوره. (1400). تغییرات فضایی فقر شهری در نورآباد ممسنی، فصلنامه چشم انداز مطالعات شهری و روستایی، 2(3)، 89-74.
Baker, J. (2008). Urban Poverty: A Global Overview. World Bank, Washington DC January.
Duclos, J. Y. & Araar, A. (2007). Poverty and equity: measurement,policy and estimation with DAD, Science & Business Media, 2(2).
Duque, J. C., Patino, J. E., Ruiz, L. A., & Pardo-Pascual, J. E. (2015). Measuring intra-urban poverty using land cover and texture metrics derived from remote sensing data. Landscape and Urban Planning135, 11-21.
Farhadikhah,  H., Hataminejad, H., SHahi, A., & Zafari, M. (2018). Spatial Analysis of Urban Poverty in Neighborhood Levels: A case study  Mashhad city. Journal of Urban Economics, 2(2), 17-36. (in Persian)
Fay, M. (2005). The urban poor in Latin America, The World Bank: Washington DC.
Gray, L. C., & Moseley, W. G. (2005). A geographical perspective on poverty–environment interactions. Geographical Journal171(1), 9-23.
Haizzan, Y. M., Firdaus, R. R., Samsurijan, M. S., Latiff, A. R. A., Singh, P. S. J., Jaafar, M. H., & Vadevelu, K. (2018). Urban Poverty and Housing: Social Work Issues. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences8(9).
Khalaj, S., & Yousefi, A.(2015). Mapping the Incidence and Intensity of Multidimensional Poverty in Iran Urban and Rural Areas. Journal of Spatial Planning, 18(4), 49-70.
Ravallion, M. (2007). Urban Poverty  Finance and Development. A quarterly magazine of the IMF, 44(3), 245-267
Ren, C. (2011). Modeling poverty dynamics in moderate-poverty neighborhoods: a multi-level approach. The Ohio State University.
Simler, K., Harrower, S., & Massigarela, C. (2003). Estimating Poverty Indices Form Simple indicators Surveys.
United Nation. (2014). World Urbanization Prospects. Published by the United Nations.
United Nations (2018). World Urbanization Prospects The 2014 Revision, The Department of Economic and Social Affairs of the United Nations, New York.