پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

سنجش پیامدهای خشک شدن دریاچه ارومیه بر روی شاخص های اقتصادی روستاهای پیرامونی

نوع مقاله : مقاله برگرفته از پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده
خشک شدن دریاچه ارومیه باعث ایجاد بحران و مخاطرات اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی در روستاهای پیرامونی استان های آذربایجان شرقی و غربی شده است. پدیده های طبیعی و عامل انسانی نقش مهم و موثری در خشک شدن دریاچه داشته اند بنابراین خشک شدن دریاچه ارومیه می تواند اثرات زیان بار و غیرقابل جبرانی را بر روستاییان، روستاهای پیرامونی دریاچه ارومیه بر جای بگذارد. هدف این پژوهش سنجش پیامدهای خشک شدن دریاچه ارومیه بر روی شاخص های اقتصادی روستاهای پیرامونی(کاهش میزان اشتغال، افزایش فقر، افزایش نرخ بیکاری و کاهش درآمد و کاهش ‌سرمایه گذاری و پس انداز) می باشد. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و داده ها به صورت کتابخانه ای و پیمایشی(پرسشنامه ای)جمع آوری گردیده است. جامعه آماری پژوهش روستاهای پیرامونی استان آذربایجان شرقی و استان آذربایجان غربی مشتمل بر 25648 نفر و 7600 خانوار می باشد. برای محاسبه حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده گردید. هم چنین با استفاده از آلفای کرونباخ پایایی پرسشنامه 83/0 درصد محاسبه گردید. در تجزیه و تحلیل داده های این پژوهش از نرم افزار Spss23 و از آزمون تی تک نمونه ای استفاده شده است و نتایج حاصل از آزمون تی تک نمونه ای در روستاهای پیرامونی نشان دهنده این است که در میان ابعاد اقتصادی شاخص های افزایش فقر و کاهش میزان اشتغال از بیشترین تاثیر پذیری و هم چنین شاخص های افزایش نرخ بیکاری، کاهش پس انداز و کاهش درآمد از کمترین تاثیرپذیری در مقابل خشک شدن دریاچه ارومیه برخوردار هستند. بنابراین با انجام اقداماتی از جمله ایجاد مکان ها و تفرجگاه ها در کنار دریاچه برای جذب گردشگر و احداث کارخانه تصفیه و بسته بندی نمک دریاچه جهت صادرات به کشورهای دیگر می توان زمینه اشتغال برای ساکنین و جلوگیری از مهاجرت آنان را به عمل آورد. بنابراین با انجام اقداماتی از جمله ایجاد مکان ها و تفرجگاه ها در کنار دریاچه برای جذب گردشگر و احداث کارخانه تصفیه و بسته بندی نمک دریاچه جهت صادرات به کشورهای دیگر می توان زمینه اشتغال برای ساکنین و جلوگیری از مهاجرت آنان را به عمل آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessing the consequences of drying of Lake Urmia on the economic indicators of the surrounding villages

نویسندگان English

Sajedeh Din Parast 1
Arastoo Yari hesar 2
1 PhD Student in Rural Geography and Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban and Rural Planning, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

The drying up of Lake Urmia has caused crises and social, economic and environmental hazards in the surrounding villages of East and West Azerbaijan provinces. Natural phenomena and human factors have played an important and effective role in the drying of the lake, so the drying of Lake Urmia can have harmful and irreversible effects on the villagers, the villages around Lake Urmia. The purpose of this study is to assess the consequences of the drying of Lake Urmia on the economic indicators of the surrounding villages (reduction of employment, increase of poverty, increase of unemployment and decrease of income and decrease of investment and savings). The method of this research is descriptive-analytical and the data have been collected in the form of library and survey (questionnaire). The statistical population of the study is the surrounding villages of East Azerbaijan and West Azerbaijan provinces, including 25,648 people and 7,600 households. Cochran's formula was used to calculate the sample size. Also, using Cronbach's alpha, the reliability of the questionnaire was calculated to be 0.83%. In analyzing the data of this study, Spss23 software and one-sample t-test were used and the results of one-sample t-test in the surrounding villages show that among the economic dimensions of indicators of increasing poverty and reducing the rate Employment has the highest impact, as well as indicators of rising unemployment, declining savings and declining incomes have the least impact on the drying up of Lake Urmia. Therefore, by taking measures such as creating places and resorts along the lake to attract tourists and building a refinery and packaging of salt in the lake for export to other countries can create employment for residents and prevent their migration. Therefore, by taking measures such as creating places and resorts along the lake to attract tourists and building a refinery and packaging of salt in the lake for export to other countries can create employment for residents and prevent their migration

کلیدواژه‌ها English

Drying of Lake Urmia
Village
economic indicators
villages around Lake Urmia
اصغری سراسکانرود، صیاد؛ جلالی عنصرودی، طاهره؛ و زینالی، بتول.(1392). تحلیل تغییرپذیری وضعیت گردشگری شهرهای واقع در اطراف دریاچه ارومیه، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال سوم، شماره 11، صفحه 101.
افراخته، حسن؛ عزیز پور، فرهاد؛ طهماسبی، اصغر؛ و سلیمانی، عادل (1394). راهبردهای سازگاری روستایی در برابر مخاطرات خشکسالی مطالعه موردی: روستای پشتنگ شهرستان روانسر، فصلنامه دانش مخاطرات، سال دوم، شماره 3، صص 354-341.
برنامه مدیریت جامع دریاچه ارومیه (1389). اداره کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی، صفحه 21.
پور اصغر سنگاچین، فرزام؛ غفاری رهبر، فاطمه؛ و حسین‌آبادی، محمد (1394). توسعه پایدار، مبانی و شاخص‌های توسعه پایدار، انتشارات علم کشاورزی، صص 176-175.
توکلی، جعفر (1393). سنجش پایداری اجتماعی- اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی دهستان خاوه شمالی و جنوبی، استان لرستان، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال چهاردهم، شماره 32، صفحه 75.
حکیم دوست، یاسر؛ رستمی، شاه بختی؛ مرادی، محمود؛ و نظری، عبدالحمید (1395). تحلیل فضایی پهنه‌های خطرپذیر زیستی و فعالیتی سکونتگاه‌های روستایی مناطق مرزی، مطالعه موردی: سکونتگاه‌های روستایی شهرستان هیرمند، فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی، سال بیست و پنجم، شماره 99، صفحه 72.
حیدری، جهانگیر (1392). مبانی و مفاهیم توسعه پایدار و توسعه پایدار شهری، تهران: آذرخش.
خوش‌اخلاق، فرامرز؛ حیدری، محمدامین؛ مرادی مقدم، محمدامین؛ و مولایی پارده، اصغر.(1392). شبیه‌سازی تغییرات رژیم دمای مراغه در اثر خشک شدن دریاچه ارومیه، جغرافیا و مخاطرات محیطی، سال دوم، شماره 8، صفحه 2
رضایی، روح‌الله؛ حسینی، محمود؛ و شریفی، امید (1389). واکاوی و تبیین تأثیر خشکسالی بر مناطق روستایی شهرستان زنجان (مطالعه موردی: روستای حاج آرش)، فصلنامه پژوهش‌های روستایی، سال یکم، شماره 3، صفحه 111.
شکاک نیا، کامل؛ سعید پور، بهزاد؛ دهزاد، بهروز؛ و محمدی فاضل، اصغر (1394). مخاطرات زیست‌محیطی دریاچه ارومیه و راهکارهای مدیریتی مقابله با آن‌ها، مدیریت محیط‌زیست، سال یکم، شماره 2، صص 45-39.
عبدالهی، عبدالله؛ ولائی، محمد؛ و فرج زاده، فاطمه (1397). بررسی امکان تقلیل اثرات منفی خشک شدن دریاچه ارومیه بر اقتصاد روستایی با تأکید بر الگوی کشت جایگزین نمونه موردی: (دهستان مرحمت‌آباد شمالی، شهرستان میاندوآب)، جغرافیا و روابط انسانی، سال یکم، شماره 1، صفحه 131.
عظیمی، حسین (1392). مدارهای توسعه‌نیافتگی در اقتصاد ایران، تهران: نشر نی، چاپ چهاردهم.
علوی نیا، حسن؛ ساداتی نژاد، جواد؛ و عبدالهی، خدایار (1390)، ارائه مدلی برای پیش‌بینی خشکسالی هیدرولوژیکی در حوضه کارون یک، پژوهش‌های فرسایش محیطی، سال یکم، شماره 1، صص 56-45
علیزاده، امین (1389). اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه امام رضا (ع) چاپ 30.
فرج زاده، منوچهر (1384). خشکسالی از مفهوم تا راهکار، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، نوبت چاپ اول، صفحه 14.
فنی، زهره؛ و معروفی، ایوب (1396). بررسی اثرات خشکی دریاچه ارومیه بر آسیب‌پذیری محیط‌زیست طبیعی و انسانی ناحیه پیرامون، فصلنامه علمی ترویجی محیط‌زیست، سال دوم، شماره 58، صفحه 2.
گلی، علی؛ ایران‌نژاد، رامین؛ و صادقی جدیدی، الهام (1396). پیامدهای اقتصادی خشک شدن دریاچه ارومیه در روستاهای غرب و شرق آن، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال ششم، شماره 1، صص 114-113.
ملکی، طاهره؛ زرافشانی، کیومرث؛ و کشاورز، مرضیه (1393). سنجش توان سازگاری خانوارهای کشاورز در برابر خشکسالی مورد: دهستان درود فرامان در شهرستان کرمانشاه، نشریه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال سوم، شماره 7، صفحه 23.
میرزا خانی، آتوسا (1378). تجزیه‌وتحلیل ریسک سیل و آثار زیان‌بار آن در ایران، فصلنامه بیمه، شماره 13، صص 37-30.
نیک جو، باقر، عبد شاهی، عباس؛ و یزدان پناه، مسعود (1396). بررسی و اولویت‌بندی پیامدهای خشک شدن دریاچه ارومیه بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مناطق روستایی شهرستان ملکان، فصلنامه علوم محیطی، سال پانزدهم، شماره 1، صفحه 27.
Hoseinpour, M. Fakheri Fard, A. Naghili, R. (2010). Death of Lake Urmia: A silent disaster investigating of causes, results and solutions of Lake Urmia drying. International Applied Geological Congress, 26th -28th April, Mashhad, Iran.
Jose Manuel, S Irmgard, N. Richard, K. (2014).Transforming economies: Making industrial policy work for growth, jobs and development. International Labour Office – Geneva: ILO.
Saiko, T. S, (1998). Geographical and Socio-Economic Dimensions of the Aral Sea Crisis and Their Impact on the Potential for Community Action. Journal of Arid Environments, 2(39), 225.
دوره 2، شماره 6
زمستان 1400
زمستان 1400
صفحه 12-23

  • تاریخ دریافت 03 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری 14 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش 14 اسفند 1400