پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

غربالگری اهمیت محیط‌زیستی اثرات و پیامدهای اقدامات راهبردی توسعه روستایی بر مبنای رویکرد SEA مورد: اقدام راهبردی توسعه اقتصادی منطقه دو برنامه‌ریزی استان خوزستان

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
هادی یاقوت حردانی 1
سید حسن مطیعی لنگرودی 2
دادور خانی فضیله 2
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
رویکرد ارزیابی استراتژیک محیط­ زیست سیستمی پیشگیرانه و ساختار­­یافته برای پیش­‌بینی، شناسایی و ارزیابی اثرات محیط­زیستی، اقتصادی و اجتماعی گزینه‌­های توسعه در سطوح راهبردی نظام تصمیم‌­گیری است. هدف پژوهش، کاربرد رویکرد مذکور به منظور غربالگری اقدامات رشد و توسعه روستایی با تأکید بر «سند راهبردی توسعه اقتصادی شهرستان‌­های منطقه 2 برنامه‌­ریزی استان خوزستان» است. تحقیق از نظر هدف، کاربردی و مبتنی بر شیوه توصیفی پیمایشی است. غربالگری با استفاده از چک­‌لیست و ماتریس و در چارچوب فن دلفی و نظرسنجی از 26 نفر از خبرگان و کارشناسان مسئول در حوزه‌­های مختلف برنامه­‌ریزی در ارتباط با سه سازه کلیدی و 36 معیار انجام شده است. نتایج نشان داد، اقدام راهبردی از نظر ارتباط با جهت­‌گیری­‌های فراگیر توسعه اقتصادی و اجتماعی در سطوح ملی، منطقه‌­ایی و محلی به ویژه برای بهبود رفاه و معیشت انسانی جوامع روستایی تحت پوشش از اهمیت قابل ­توجه برخوردار است. بخش‌­های برنامه‌­ریزی، براساس دستورالعمل‌­های قانونی، جزو حوزه­‌های توسعه دارا و یا همراه با اثرات زیست­‌محیطی بالقوه قابل‌­توجه شناخته می­‌شوند و از نظر پیوند و اثرگذاری بر دیگر اقدامات راهبردی، اهمیت محیط­‌زیستی قابل‌­توجه دارد. درجه پیچیدگی مسائل، مشکلات و محدودیت­‌های محیط­‌زیستی مرتبط با حوزه‌­های برنامه‌­ریزی هدف در نواحی روستایی تحت پوشش، بالاتر از حد قابل­‌توجه است. درجه توجه اقدام راهبردی نسبت به جریان­سازی و یکپارچه‌­سازی ملاحظات و نگرانی‌­های محیط‌­زیستی به ویژه درنظر گرفتن استانداردها، ارزش­ها، قوانین و مقررات (الزامات حقوقی-مدنی) مرتبط با محیط­زیست کمتر از حد قابل‌­توجه است. افزون­‌بر این اقدام راهبردی در هر یک از بخش­‌های برنامه‌­ریزی هدف، چارچوبی برای ایجاد و توسعه دیگر فعالیت‌­ها و پروژه‌­های عملیاتی در سطوح خُرد تدارک دیده است و براساس اجماع خبرگان، می­‌تواند منجر به بروز اثرات بالقوه قابل­‌توجّه با ماهیت و کیفیت گوناگونی بر محدوده‌­های جغرافیایی و طبیعی و نواحی فرهنگی از جمله سکونت‏گاه‌­های روستایی و شهری با جمعیت متراکم و مناطق با کاربری فشرده در شهرستان­های آبادان و خرمشهر شود.
کلیدواژه‌ها
اقدامات راهبردی
توسعه روستایی
استان خوزستان
رویکرد ارزیابی استراتژیک محیط‌زیست
غربالگری

عنوان مقاله English

Screening the Environmental Significance of the Effects and Consequences of Strategic Actions of Rural Development Based on SEA Approach (Case Study: Strategic Action for Economic Development of Region Planning 2 in Khuzestan Province

نویسندگان English

Hadi Yaghoot Hardani 1
Seyed Hassan Motiee Langroudi 2
Fazileh Dadvar Khani 2
1 PhD Student in Geography and Rural Planning, Department of Human Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Professor of Geography and Rural Planning, Department of Human Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Strategic environmental assessment system is a preventive and structured approach for predicting, identifying and evaluating the environmental, economic and social impacts of development options at different levels of the planning system.The purpose of this research is to use the strategic environmental assessment method to screen strategic measures for rural development with emphasis on the "Strategic Document of Economic Development of Planning Region 2 of Khuzestan Province". The present research is applied based on the purpose and type of research, and descriptive and survey (analytical) methods in terms of nature and method. Screening has been done by using checklist and screening matrix in the framework of Fuzzy Delphi Method and with the advice and survey of 26 responsible practitioners in various fields of planning about 3 components and 36 key environmental criteria. The results showed that strategic action is of significant importance in terms of communication with the comprehensive and common directions of economic and social development at the national, regional and local levels, especially for improving the welfare and human livelihood of rural communities. Screening showed that based on legal and formal guidelines, planning areas covered by strategic action are identified and introduced as areas of development with potentially significant environmental impacts and strategic action is of significant environmental importance in terms of linking and influencing other strategic actions in the planning system. Also, the results showed that the degree of complexity and importance of environmental issues, problems and constraints related to the target planning areas in the covered rural areas is higher than significant. The degree of streamlining and integration of environmental considerations and concerns, especially the consideration of standards, values, laws and regulations (legal/civil requirements) related to the environment, is less than significant. In addition, the screening results showed that strategic action in each of the target planning departments has provided a framework for the creation and development of other activities and operational projects at the micro level and, based on the consensus of experts, can Lead to significant potential effects with diverse nature and quality on geographical and natural areas and cultural areas, including rural and urban settlements with dense population and densely populated areas in the counties of Abadan and Khorramshahr.Given that, it can be concluded that the strategic plan for many screening criteria and key environmental components are vital. Furthermore, its implementation can have significant effects and consequences and irreversible damage to the environment of rural and urban areas. Thus, based on the findings of environmental screening, the need for accurate environmental and technical assessments of the strategic initiatives to identify and analyze the effects and, if necessary, review, modify, improve or change the designed content and strategies. Also, it is recommended to anticipate and prepare appropriate mitigation actions.

کلیدواژه‌ها English

Strategic Actions
Rural Development
Khuzestan Province
Strategic Environmental Assessment
Screening
احتشامی، مجید؛ و اکرامی، عطیه. (1390)، به کارگیری ابزار مدیریتی «ارزیابی راهبردی محیط زیست» در مسیر توسعه‏ی پایدار، فصلنامه راهبرد، شماره 62،  صص 218-195.
آل­محمد، سیده؛ زبردست، لعبت؛ صالحی، اسماعیل؛ و یاوری، احمدرضا. (1395)، درآمدی بر ارزیابی راهبردی محیط­زیستی و کاربرد آن در نظام برنامه­ریزی کشور، نشریه محیط­زیست و توسعه، شماره 13، صص 52-37.
آل­محمد، سیده؛ یاوری، احمدرضا؛ صالحی، اسماعیل؛ و زبردست، لعبت. (1393)، به کارگیری ارزیابی راهبردی محیط­زیست به منظور تدوین سیاست­های برنامه‏ی ­توسعه‏ی پایدار دریاچه ارومیه، محیط شناسی، شماره3، صص 667-645.
برزه­کار، مجتبی؛ کارگری، نرگس؛ و نغمه، مبرقعی­دینان. (1395)، بررسی و مقایسه قابلیت­های روش­های معمول ارزیابی اثرات محیط­زیستی و روش تصمیم­گیری چند معیاره Electre-Tri، فصلنامه‏ی انسان و محیط­زیست، شماره 36، صص 54-44.
جواهریان، زهرا؛ فاتح وحدتی، سید امیر؛ رحمتی، علیرضا؛ و زمانی، زهرا. (1395)، اهداف توسعه‏ی پایدار، تهران، گروه بین الملل طرفه، انتشارات حک، چاپ اول.
خوش­منش­زاده، بهنوش؛ منوری، سید مسعود؛ و دبیری، فرهاد. (1386)، بررسی تطبیقی نظام حقوقی ارزیابی زیست محیطی راهبردی در کشورهای مختلف جهان و مقایسه آن با ایران، علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 14، صص 122- 115.
عالم رجبی، هدی؛ و مکنون، رضا. (1390)، ارزیابی راهبردی زیست محیطی و نقش آن در تحقّق توسعه‏ی پایدار، اولین همایش ملی ارزیابی مدیریت و آمایش محیط زیستی در ایران.
مرکز آمار ایران. (1395)، گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395.
Ahmad, K. & Sanchez-Triana, E. (2008). Strategic Environmental Assessment for Policies an Instrument for Good Governance, Publisher: International Bank for Reconstruction and Development/ The World Bank.
Arce, R., & Gullon.N. (2000). The application of Strategic Environmental Assessment to sustainability assessment of infrastructure development, Journal of Environmental Impact Assessment Reviw.Vol. 20. PP.393-402.
Bao, C-K., Lu, Y-S., & Shang, J.(2003). Framework and operational procedure for implementing strategic environmental assessment in china, Jornal of Environmental Impact Assessment Review.Vol. 24. PP.27-46.
Bodjanova, S. (2006). Median Alpha-Levels of A Fuzzy Number, Jornal of Fuzzy Sets And Systems, Vol.157, No.7. PP. 879 – 891.
Brown, A.L., & Tomerini, D. (2009). Environmental Mainstreaming in Developing Countries. Proceedings of the International Association of Impact Assessment Meeting, Accra, Ghana (available at www.iaia.org
Browne, D., & Ryan, L. (2011). Comparative analysis of evaluation techniques for transport policies, Journal of Environmental Impact Assessment Review, 31 (3), 226-233.
Caratti. P., Dalkmann. H., & Jiliberto. R. (2004). Analytical Strategic Environmental Assessment: towards better decision-making, Cheltenham: Edward Elgar Publishing Ltd.
Cheng, C.H. & Lin, Y. (2002).  Evaluating the best main battle tank using fuzzy decision theory with linguistic criteria evaluation”. European Journal of Operational Research, Vol.142 (1). PP.174-86.
Cheng, J.H., Lee, C.M., & Tang, C.H. (2009). An Application of Fuzzy Delphi and Fuzzy AHP on Evaluating Wafer Supplier in Semiconductor Industry, jurnal of wseas transactions on information science and applications, Vol.6. PP. 756-767.
Chu, H.C., and Hwang, G.J., 2008, A Delphi-based approach to developing expert systems with the cooperation of multiple experts, Journal of Expert systems with applications, Vol. 34. No 4. PP.2826-2840.
Connor, R., & Dovers, S. (2004). Institutional Change for Sustainable Development, published by Cheltenham, United Kingdom: Edward Elgar.
Dalal-Clayton, B. & Sadle, R.B. (2005). Strategic environmental assessment: a sourcebook and reference guide to international experience, Publisher: Earthscan, London.UK.
DFID (Department for International Development). (2003). DFID Environmental Guied: A guied to environmental screening, from: www.dfid.gov.uk.
European Commission (EC). (2004).  Directive 2001/42/EC of 27, June 2001 on the assessment of the effects of certain plans and programmes on the environment.
Fischer B. T. (2007). Theory and practice of strategic environmental assessment, towards a more systematic approach, Publisher: Earthscan, London, UK.
Guth, M., Sm˛edzik-Ambrozy, K., Czy ˙ zewski, B., & St˛epie´n, S. (2020). The Economic Sustainability of Farms under Common Agricultural Policy in the European Union Countries. Agriculture, 10, 34.
Hsu, Y-L., Lee, C-H., & Kreng, VB. (2010). The application of Fuzzy Delphi Method and Fuzzy AHP in lubricant regenerative technology selection, Jornal of Expert Systems with Applications, Vol. 37. PP. 419-425.
Iyer, V.G. (2017). Strategic Environmental Assessment (SEA) Process for Sustainable Mining and Mineral Management Development. Open Access Library Journal, 4: e3422.
Jordan, A. J., & Lenschow, A. (2008), Integrating the Environment for Sustainable Development: An Introduction, in A. J. Jordan and A. Lensnchow (eds), Innovation in Environmental Policy? Integrating the Environment for Sustainability. Edward Elgar. Cheltenham, UK.
Morgan, R.K., Hart, A., Freeman, C., Coutts, B., Colwill, D., & Hughes, A. (2012). Practitioners, professional cultures, and perceptions of impact assessment, journal of Environment Impact Assessment Review.Vol. 32, 11-24.
Moulogianni, C. & Bournaris, T. (2021). Assessing the Impacts of Rural Development Plan Measures on the Sustainability of Agricultural Holdings Using a PMP Model. Journal of Land, Vol, 10, (446), 2-13.
Mulder, JD. (2012). The protocol on Strategic Environmental Assessment: A Matter of Good Governance Review of European Community & International Environmental Law (RECIEL), Vol. 20(3).
Murry, J., & Hammons, J., 1995, Delphi: A Versatile Methodology for Conducting, Review of Higher Education, Vol.18(4). pp.23-36.
Noble, B., & Nwanekezie, K. (2017). Conceptualizing strategic environmental assessment: Principles, approaches and research directions, Journal of Environmental Impact Assessment Review, 2017, 62, 165-173.
 Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2006). Applying Strategic Environmental Assessment (SEA): Good Practice Guidance for Development Co-operation. DAC Guidelines and Reference Series, Publisher:  OECD, Paris.
Partidário, M.R. (2015). A strategic advocacy role in SEA for sustainability. Journal of Environ AssessPolicy Manag. 17 (1),1–8.
Polido, A., João, E. & Ramos, T.B. (2014). Sustainability approaches and strategic environmental assessment in small islands: an integrative review, Journal of Ocean Coast, Vol. 96, PP.138–148.
Sadler, B., Aschemann, R., Dusik, J., Fischer, T., Partidario, M., Verheem, R. (2011). Handbook of Strategic Environmental Assessment; Earthscan: Pub. Lpcation: London, UK.
Sizo, A. (2015). Strategic Environmental Assessment Design for Wetland Assessment and Conservation Policy Development an Urban Planning Context, A Thesis Submitted to the College of Graduate Studies and Research in Partial Fulfillment of the Requirements For the Degree of Doctor), Saskatchewan Saskatoon University, Department of Geography and Planning.
Souloutzoglou, A. & Tasopoulou, A. (2020). The Methods and Techniques of Strategic Environmental Assessment. Comparative Evaluation of Greek and International Experience. Journal of Sustainability. Vol., 12, 3310, 2-29.
Tang, C.W. & Wu, C.T. (2010). Obtaining a Picture of Undergraduate Education Quality: A Voice from Inside the University, Springer, Journal of Higher Education, Vol. 60, 269-286.
The International Bank for Reconstruction and Development (World Bank). (2011). Strategic Environmental Assessment in Policy and Sector Reform, the publisher, The World Bank, Washington, DC, US.
Therivel, R. (2010). Strategic Environmental Assessment in Action, Earthscan, London and Sterling.
United Nations, (1992). Rio Declaration on Environment and Development. from http:// www.jus.uio.no/lm/environmental.development.rio.declaration [23 July 2005].
Wang, S., Liu, J., Ren, L., Zhang, K. & Wang, R. (2009). The development and practices of strategic environmental assessment in Shandong Province, in China. Jornal of Environ Impact Assess.Vol. 29, 408–420.
Wu, CH. H., & Fang, W. CH. (2011). Combining the Fuzzy Analytic Hierarchy Process and the fuzzy Delphi method for developing critical competenc of electronic commerce professional managers, Jornal of Qual Quant, Vol. 4, 751–768.
Zhao, Weibing, Ritchie, J.R. Brent & Echtner Charlotte M. (2011). Social Capital and Tourism Entrepreneursgip. Jornal of Tourism Research, 38(4), 1570-1593.
پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی
دوره 2، شماره 5
پاییز 1400
پاییز 1400
صفحه 45-64

  • تاریخ دریافت 04 شهریور 1400
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1400
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1400