پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

تحلیل اقتصادی-گفتمانی حق به شهر در ایران: دولت، رسانه‌ و بخش عمومی

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با رویکرد تحلیل گفتمانی-اقتصادی به بررسی نقش گفتمان‌های رسانه‌ای، عمومی و دولتی در تحقق عدالت شهری و توزیع عادلانه منابع در ایران می‌پردازد. با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی، نتایج نشان می‌دهد که گفتمان رسانه‌ای با افزایش آگاهی عمومی و طرح مطالبات مدنی کمک می کند. این گفتمان با برجسته‌سازی نابرابری‌ها و مشکلات اجتماعی در شهرها، فشار مؤثری بر سیاست‌گذاران وارد می‌کند تا در جهت اصلاحات عادلانه‌تر در سیاست‌های شهری حرکت کنند. در کنار آن، گفتمان عمومی از طریق مشارکت‌های مدنی و اعتراضات، سیاست‌گذاران را به توزیع عادلانه‌تر منابع و اصلاح زیرساخت‌ها ترغیب می‌کند. گفتمان دولتی، اگرچه به‌عنوان نهاد اصلی سیاست‌گذاری و تخصیص منابع شهری عمل می‌کند، به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و اولویت‌های کلان، معمولاً قادر به پاسخگویی کامل به نیازهای عمومی نیست و در مواردی باعث تشدید نابرابری‌ها در مناطق مختلف شهری می‌شود. این پژوهش بر اهمیت تعامل سازنده و هم‌افزایی میان گفتمان‌های مختلف برای تحقق عدالت شهری تأکید دارد و در این راستا، استفاده از بسترهای دیجیتال را به‌عنوان راهکاری نوین برای بهبود شفافیت، تقویت ارتباطات و مشارکت شهروندان پیشنهاد می‌کند. بسترهای دیجیتال می‌توانند شهروندان را قادر سازند تا نیازها و درخواست‌های خود را به‌صورت مستقیم با مسئولان در میان بگذارند و رسانه‌ها نیز از این بسترها برای بازتاب دقیق‌تر مطالبات عمومی استفاده کنند، چرا که این ابزارها می‌توانند به بهبود شفافیت، تقویت ارتباطات و دستیابی به عدالت شهری کمک کنند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هم‌افزایی میان گفتمان‌های مختلف (رسانه‌ای، عمومی و دولتی) و استفاده از بسترهای دیجیتال می‌تواند به تحقق عدالت شهری و توزیع عادلانه منابع کمک کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Discourse-Economic Analysis of the Right to the City in Iran: Government, Media, and Public Sector

نویسندگان English

saeid Gholami 1
Atoosa Modiri 2
Ali Tayebi 3
1 PhD Student, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

This study employs a discourse-economic analysis to explore the roles of governmental, media, and public discourses in shaping urban justice and equitable resource distribution in Iran. Through critical discourse analysis, the findings reveal that media discourse significantly raises public awareness and applies social pressure, thereby reinforcing public discourse and amplifying civic demands. By spotlighting urban inequalities and social challenges, the media exerts considerable influence on policymakers to pursue more just urban policies. In parallel, public discourse—manifested through civic participation and protests—motivates policymakers to equitably distribute resources and address infrastructural shortcomings. While governmental discourse functions as the principal agent of urban policy and resource allocation, it is often constrained by macroeconomic priorities and financial limitations, rendering it unable to fully meet public needs and, at times, worsening inequalities between urban areas. This research underscores the necessity of fostering constructive interaction and synergy among these three discursive fields to achieve urban justice. In this regard, the study advocates for the innovative use of digital platforms to enhance communication and civic engagement. Digital platforms can empower citizens to directly express their needs and demands to officials, while enabling the media to more accurately reflect public concerns. Moreover, these platforms offer marginalized groups a vital space to voice their issues and participate meaningfully in urban policy discourse. The findings highlight that synergy between media, public, and governmental discourses can advance urban justice and promote fairer resource distribution. As such, the study recommends strengthening these interactions through digital platforms, which can facilitate inclusive dialogue and enhance alignment between governmental action and societal needs.

کلیدواژه‌ها English

Right to the city, media discourse, public discourse, governmental discourse, urban justice
احمدی، محمد؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت‌الله؛ و زنگنه شهرکی، سعید. (1398). بررسی و تحلیل متغیرهای حق به سلامت شهری (مطالعۀ موردی: شهر بجنورد)پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 7(2)، 285-309.
آخوندزردینی، مصطفی (1400). ارزیابی تحوالت محدوده بافت تاریخی شهر یزد از منظر مفهوم حق به شهر، پایان نامه کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، به راهنمایی دکتر سحر ندایی طوسی، دانشگاه شهید بهشتی.
ارغان، عباس؛ و شعبانی، محمد. (1396). از رشد شهر تا توسعه پایدار شهری و بررسی بعد زیست محیطی کلان شهر تهران. کنفرانس پژوهش های معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران.
اشتیاقی، معصومه؛ شارع پور، محمود؛ و فاضلی، محمد. (1400). بررسی بایسته‌های حق به شهر در فرایند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه شهرها (موردی توسعه حمل و نقل شهر تهران). راهبرد اجتماعی فرهنگی, 10(2), 223-257.
ایزدخواستی، حجت؛ عرب مازار، عباس؛ و خواجه، علیرضا. (1398). تحلیل اثرات اصلاح مالیات‌های زیست محیطی و ساختار مخارج دولت بر رشد اقتصادی و رفاه: رویکرد الگوی تعادل عمومی. فصلنامه تحقیقات اقتصادی. 54 (4)، 821-846.
بوستان احمدی، وحید. (1400): ارائه الگوی شهر عادل با رویکرد حق به شهر (مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران)، رساله دکتری، مرکز تحصیلات تکمیلی، گروه جغرافیا.
توکل نیا، محمدرضا و  اکبریان، محمدعلی (1390). جهانی شدن، فرصت یا تهدید برای محیط زیست. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی. 2(5)، 97-120.
حبیبی، سید محسن و امیری، مریم. (1394). حق به شهر؛ شهر موجود و شهر مطلوب آنچه که هست و آنچه که باید باشد. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران. 5(2)، 9-30.
حسین پور رندی، ابراهیم؛ عبّاس زاده؛ محمّد؛ علیزاده اقدم؛ و حیاتی، صفر. (1403). مطالعه جامعه‌شناختی نقش مداخله‌گرایانۀ سرمایۀ اجتماعی در تأثیرگذاری حکمرانی خوب بر ادراک حق به شهر (مورد مطالعه شهروندان بالای بیست سال شهر ماکو). علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 21(4)، پیاپی50، 273-299.
خدایاری مطلق، صفیه؛ شارع پور، محمود؛ و تولایی، نوین. (1396). بررسی تأثیر شاخص های مطلوبیت فضای شهری بر میزان تحقق حق به شهر (مورد مطالعه: شهر بابلسر). جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی, 4(9), 189-225.
دیانک شوری، سارا. (1397): تحلیل بازساخت مناسبات فضایی در چارچوب نظریه حق به شهر مطالعه موردی : فضاهای منتخب تهران، پایانامه کارشناسی ارشد،  دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران جنوب.
رضادوست، کریم؛ شهریاری، مرضیه؛ و مدنی فر، خلیل. (1402). واکاوی فرایندهای شکل‌گیری حوزه عمومی در فضای مجازی با رویکرد مردم نگاری انتقادی. جامعه فرهنگ رسانه. 12(47)، 153-180.
روزنامه اعتماد (17/08/1400). زنان و حق بر شهر یک اصل پایدار و نیاز اجتماعی. ساعت 11:55 بعدظهر.
زمانی، رؤیا و اکبری، علی. (1400). امکان سنجی احداث فضای عمومی شهری در شهرک مسکونی مهاجران اراک مبتنی بر نظریة حق به شهر. معماری و شهرسازی آرمان شهر. 14(36)، 64-78.
سالاری، محمد و صفوی سهی، مریم. (۱۳۹۶). نقش نهاد شورای اسلامی شهر در اعتلای حقوق شهروندی (مورد مطالعه: شورای اسلامی شهر تهران). اقتصاد و مدیریت شهری سال پنجم تابستان 1396 شماره 19، 113-131.
سایت خبری تحلیلی زیتون (18/02/1396). از «حق به شهر» تا ۳۰ درصد کابینه. ساعت: 14:16 بعدظهر.
سلطان ملکی، رضا؛ الهی، مسعود؛ و داودپور، زهره. (1403). تحلیل فضایی تحقق اندیشه حق به شهر در شهرهای کوچک مطالعه موردی: شهرهای غرب استان مازندران. مجله شهر پایدار، 7(1)، 79-96.
سلیمانی، مسعود و وثوقی، منصور. (1395). عوامل مؤثر بر استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد در نظارت بر عملکرد دولت در فرایند توسعۀ محلی. توسعه محلی (روستائی-شهری). 8(2)، 22-199.
شیخی، سینا . (1402). بررسی موانع حکمرانی مردمی در ایران و ارائه راهکارهایی برای ارتقای نقش مردم در حکمرانی. (18929). ماهنامه گزارش های کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، 31(2)، 18929.
صفری، کیهان. (1402). مکانیسم بازار و قدرت بر شهر: فرودست‌سازی به مدد سلب مالکیت از شهروندان. مطالعات جامعه شناختی (نامه علوم اجتماعی سابق), 30(2), 165-184.
علاءالدینی، پویا؛ جمشیدی نسب، مریم. (1395). مسکن مهر و حق به شهر جماعت‌های جدید: مطالعۀ موردی پروژۀ پرند. توسعه محلی (روستا-شهری)، دوره 7، شماره 2، مهر 1394، صفحه 241-258.
فلاح منشادی، الهام؛ روحی، امیر؛ فلاح منشادی، افروز. (1394). تحلیل و بررسی اقدامات لازم برای اجرایی شدن حمل و نقل یکپارچه شهری در کلانشهرها؛ نمونه موردی: شهر تهران. فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، 6(20)، 83-98.
فلاحی گیلان، روح الله؛ پروین، ستار؛ و کلدی، علیرضا. (1403). موانع حق بر شهر معلولان جسمی - حرکتی شهر تهران. اقتصاد و برنامه ریزی شهری. 5(3)، 124-143.
کامیار راد، ساناز؛ هداوند، مهدی؛ و کامیارراد، صفرعلی. (1400). حق بر شهر. پژوهش حقوق عمومی، 22(70)، 250-282.
محمدی، فریبرز؛ پروین، ستار؛ و رستگار، یاسر. (1397). چالش‌های سیاست‌گذاری اجتماعی حوزه مسکن و تأثیر آن بر شکل‌گیری ناهنجاریهای اجتماعی (مطالعه موردی مسکن مهر پرند). برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. 9(36)، 142-175.
یزدانی، محمدحسن؛ عباسی، رسول؛ و زادولی، فاطمه .(1402) ارزیابی وضعیت شاخص‌های حق به شهر (نمونه موردی: مناطق پنچ‌گانه شهر اردبیل). جغرافیا و روابط انسانی، 6(2)، -139-125.
Afrouz, M., & Sajadzadeh, H. (2024). Analyzing the concept of the right to the city in spatial representations of urban development plans Qazvin city. Geographical planning of space quarterly journal, 14 (3), 79-99.
Amerian, M. (2021). Impact Assessment of Pedestrian Project in Tehran, with focus on the Right to the City Discourse, a Content Analysis Study. Space Ontology International Journal, 10(1), 17-26.
Batty, M. (2013). The New Science of Cities. MIT Press.
Bradlow, B. H. (2024). Urban social movements and local state capacity. World Development, 173, 106415.
Castells, M. (2010). The Power of Identity, 2010 Edition. Wiley-Blackwell.
Dupont, V. D. (2011). The dream of Delhi as a global city. International Journal of Urban and Regional Research, 35(3), 533-554.
Ebrahimi, M., Alavi, A., Meshkini, A., & Sadri, H. (2023). A narrative from the right to the city in Iran: the theoretical–practical continuum of urban development in Bandar Abbas. GeoJournal, 88(4), 3727-3748.
Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.
Gee, J. P. (2014). An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method. Routledge.
Gleeson, B. (2014). The urban condition. Routledge.
Harvey, D. (2008). The Right to the City. New Left Review, 53, 23-40.
Holston, J. (2008). Insurgent Citizenship: Disjunctions of Democracy and Modernity in Brazil. Princeton University Press.
Huchzermeyer, M. (2018). The legal meaning of Lefebvre’s the right to the city: addressing the gap between global campaign and scholarly debate. GeoJournal, 83(3), 631-644.
Lefebvre, H. (1968). Le droit à la ville. Paris: Anthropos.
Meshkini, A., zarghamfard, M., & Kahaki, F. (2021). A comparative study of the right to the city in Iran. GeoJournal, 1-18.
Pilehvar, A. A., & Kamali, N. (2010). The government and urban structure unsustainability in Iran. WIT Transactions on Ecology and the Environment, 129, 41-52.
Purcell, M. (2002). Excavating Lefebvre: The right to the city and its urban politics of the inhabitant. GeoJournal, 58, 99-108.
Purcell, M. (2014). Possible Worlds: Henri Lefebvre and the Right to the City. Journal of Urban Affairs, 36(1), 141-154.
Safari Shali, R. (2023). Discourse Analysis of Social Justice Policies in Post-Revolutionary Iran. Middle East Critique, 32(4), 447-461.
Saldaña, J. (2021). The Coding Manual for Qualitative Researchers. Sage.
Samara, T. R., He, S., & Chen, G. (2013). Introduction: locating right to the city in the Global South. In Locating right to the city in the Global South (pp. 1-20). Routledge.
Townsend, A. (2013). Smart Cities: Big Data, Civic Hackers, and the Quest for a New Utopia. W.W. Norton & Company.
van Dijk, T. A. (1998). Ideology: A Multidisciplinary Approach. Sage.
Wodak, R., & Meyer, M. (2015). Methods of Critical Discourse Studies. SAGE.
دوره 6، شماره 21
پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 63-83

  • تاریخ دریافت 24 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 03 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 06 خرداد 1404