پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

بررسی توزیع و عدالت فضایی با تأکید بر ویژگی‌های کالبدی شهر اهواز

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه گردشگری و مهمان‌نوازی، دانشگاه نارخوس، آلماتی، قزاقستان.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
شهرهای امروزی به­ویژه در کشورهای درحال­توسعه، با توجه به رشد جمعیت و شهرنشینی مستمر، پس از انقلاب صنعتی به­سرعت توسعه یافتند و این رشد و توسعه پیامدهای بسیاری با خود به همراه داشته است. یکی از این پیامدها یا بحران­های جوامع بشری در نابرابری­های اجتماعی و فقدان عدالت اجتماعی و اقتصادی ریشه دارد و به یکی از مباحث جدی پیشروی برنامه­ریزان و مدیران شهری تبدیل‌شده است. در این تحقیق، هدف ارزیابی عدالت فضایی شهر اهواز با توجه به پراکنش جمعیت آن است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و بر اساس نقشه کاربری اراضی شهرداری اهواز و بلوک‌های آماری مرکز آمار در سال 1395 است. در این پژوهش از 12 لایه اطلاعاتی به‌عنوان لایه‌های کالبدی شهر اهواز استفاده‌شده است. این لایه‌های اطلاعاتی با استفاده از روش گامای فازی تحلیل‌شده‌اند و در انتها نقشه وضعیت عدالت فضایی به‌دست‌آمده است. با توجه به بررسی 12 لایه اطلاعاتی در شهر اهواز و بررسی نحوه توزیع آنان مشخص گردید بیشتر امکانات و خدمات در مرکز شهر اهواز تجمع یافته‌اند و حدود 46 درصد وسعت شهر در وضعیت خیلی نا برخوردار قرار دارد؛ و تنها 5 درصد کل مساحت شهر اهواز وضعیت بسیار برخوردار را داشته است. درمجموع 15 درصد مساحت شهر وضعیت برخوردار و خیلی برخوردار را در شهر اهواز دارا می‌باشیم. همچنین طبق تحلیل‌های صورت گرفته حدود 33 درصد جمعیت شهر اهواز در وضعیت عدم برخورداری و برخورداری کم ازلحاظ دسترسی به خدمات و امکانات هستند. با توجه به یافته‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که عدالت فضایی در شهر اهواز به‌خوبی برای تمامی شهروندان وجود ندارد و تک مرکزی بودن شهر بسیاری از جمعیت شهر را از خدمات و امکانات مناسب و در دسترس محروم کرده است. تحلیل‌های جمعیتی و توزیع کاربری‌ها نشان‌دهنده عدم تناسب در توزیع خدمات و امکانات با توجه به پراکنش جمعیتی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating spatial distribution and justice with a focus on the framework attributes of the city of Ahvaz

نویسندگان English

Ahmad Sheikhi 1
Fatemeh Abbasi 2
1 Assistant Professor, Department of Tourism and Hospitality, Narxoz University, Almaty, Kazakhstan
2 Master's degree graduate in Geography and Tourism Planning, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

Today's cities, especially in developing countries, have rapidly developed after the industrial revolution due to continuous population growth and urbanization, and this growth and development has had many consequences. One of these consequences or crises in human societies is rooted in social inequalities and the lack of social and economic justice, and has become one of the serious issues for urban planners and managers. The aim of this research is to evaluate the spatial justice in Ahvaz city based on its population distribution. The research method is descriptive-analytical and is based on the land use map of Ahvaz municipality and statistical blocks in 2016. In this study, 12 information layers were used as the physical layers of Ahvaz city. These layers were analyzed using the fuzzy gamma method, and the map of spatial justice status was obtained. Based on the analysis of the 12 information layers in Ahvaz city and their distribution, it was determined that most of the facilities and services are concentrated in the center of Ahvaz city, and approximately 46% of the city's area is in a very unfavorable situation. Only 5% of the total area of Ahvaz city has a very favorable status. In general, we have 15% of the city's area in favorable and very favorable situations in Ahvaz. Also, according to the analysis, about 33% of the population of Ahvaz city are in a situation of lack of access to services and facilities. Based on the findings, it can be concluded that spatial justice does not exist well for all citizens in Ahvaz city, and the centralization of the city has deprived many of the city's residents of suitable and accessible services and facilities. Population analysis and land use distribution indicate a mismatch in the distribution of services and facilities based on population distribution.
 

کلیدواژه‌ها English

spatial justice
city physical
service distribution
Ahvaz city
احمدی، محمد و شمسی‌پور علی‌اکبر. (1399). تحلیل توزیع خدمات عمومی با رویکرد عدالت فضایی (مطالعه: موردی شهر بجنورد(، پژوهش‌های جغرافیایی برنامه‌ریزی شهری شماره‏ی ۲۶، صص۷۳-۹۸.
امان پور، سعید، ملکی، سعید و حسینی شه پریان، نبی‌الله.(1396). بررسی و تحلیل پراکنش خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی در کلان‌شهر اهواز با استفاده از تکنیک ادغام، برنامه‌ریزی منطقه‌ای دوره‏ی ۷، شماره‏ی ۲۵، ص ۶۷-۵۵.
بزی، خدارحم، صیاد سالار، یاسین و معمری، ابراهیم.(1398). مانیتورینگ و ردیابی نابرابری خدمات و امکانات درون‌شهری با رویکرد عدالت فضایی مطالعه پژوهی ،شهر گرگان، مجله جغرافیای اجتماعی شهری دوره‏ی ۶ شماره‏ی ۱، ص ۴۲۲۹.
تابعی، نادر، موحد، علی، تولایی، سمیه؛ و کمانرودی کجوری، موسی.(1395)، بررسی نقش عدالت فضایی در مدیریت شهری (محدوده) : مطالعه محلات منطقه ۶ تهران برنامه‌ریزی، فضایی دوره‏ی،۶ شماره‏ی ۲، ص ۲۳-۳۶
حیدری، علیاکبر؛ دیزی جانی، مریم(1397)، تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه یافتگی محلات شهری از منظر عدالت فضایی(نمونه موردی: مقایسه تطبیقی محله ارم و ابیوردی شهر شیراز)، فصلنامه‏ی برنامه‏ریزی منطقهای، سال 8 ، شماره‏ی پیاپی 29 ،صص202-
خاکپور ،براتعلی، صیاد سالار،یاسین معمری، ابراهیم، و سعیدی عبدل ،آبادی،احمد.(1397). پایش فضای شهری با رویکرد عدالت فضایی پژوهش موردی مناطق ۱۳ گانه کلان‌شهر مشهد، کاوش­های جغرافیایی مناطقبیابانی دوره‏ی ۶، شماره‏ی ۲، ص ۱۸۷-۲۱۴
داداش پور، هاشم و ،الوندی پور، نینا، (1395)، عدالت فضایی در مقیاس شهری در ایران فرا مطالعه چارچوب نظری مقاله‌های علمی موجود نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی، دوره‏ی ۲۱ شماره‏ی ۳، ص ۶۷-۸۰
ظاهری, سلیمانی راد, حسینی شه پریان, نبی الله، (2017)، ارزیابی کاربری اراضی شهری کلانشهر اهواز برپایه عدالت فضایی با استفاده از مدل LQi و روش نزدیکترین همسایه مجاور. مطالعات مدیریت شهری, 9(29), 75-87.
عبدی، علی ،رحمانی، بیژن و تاج، شهره. (1398)، تحلیل نابرابری‌های فضایی توزیع خدمات شهری از منظر عدالت فضایی مطالعه موردی :شهرستان قرچک،مجله جغرافیایی فضای گردشگری، دوره‏ی ۹ شماره‏ی، ص ۶۹-۸۸.
کاویانی راد، مراد.(1385). نسبت عدالت جغرافیایی و امنیت ملی، فصلنامه‏ی مطالعات راهبردی، دوره‏ی ،۹شماره‏ی ۳۲، ص ۲۷۵-۲۹۷.
لطفی، صدیقه، منوچهری میاندوآب، ایوب و آهار، حسن.(1392)، شهر و عدالت اجتماعی تحلیلی برنابرابری­های محله­ای( موردمطالعه:محلات مراغه)، فصلنامه‏ی تحقیقات جغرافیایی سال ۲۸، شماره ۲ص ۶۹-۹۲
میرکتولی جعفر و ،معمری،ابراهیم.(1396)، پراکنش فضایی شاخص‌های توسعه خدمات شهری با استفاده از تکنیک تشخیص نسبی مرکب در کالبدشناسی سکونت‏گاه­های شهری استان گلستان، نشریه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی توسعه کالبدی سال ۲، شماره‏ی 2(سری جدید)، ص ۲۶۱۱.
نصیری هنده خاله، اسماعیل.(1397)، تحلیل نابرابری­های فضایی توزیع خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی با استفاده از مدل ویکور، مطالعه موردی شهر قزوین ،مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال ۸شماره‏ی ۲۸، ص ۱۳۳-۱۵۳.
وارثی، ح. زنگ آبادی، ع و یغفوری، ( ۱۳۸۷)، بررسی تطبیقی توزیع خدمات عمومی شهری از منظر عدالت اجتماعی، فصلنامه جغرافیا و توسعه،شماره ۱۱، ۱۳۹ - ۱۵۶ .
یغفوری ،حسین،قاسمی، سجاد و قاسمی، نرگس.(1396).بررسی عدالت فضایی در توزیع خدمات با تأکید برمدیریت شهری( موردمطالعه: محلات منطقه ۱۹ تهران)،فصلنامه‏ی تحقیقات جغرافیایی دوره ۳۲شماره ۳، ص ۱۱۴-۱۲۷.
روستایی، شهریور؛ علیزادهیوالاری، (1399)، سنجش عدالت فضایی خدمات عمومی در بین شهرستان های استان آذربایجان غربی ، جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 24، شماره 71.
کریمیان بستانی، م.، و رجبی، آ. (1389). تحلیل عدالت اجتماعی در شهر با تاکید بر نابرابری‏های آموزشی مورد شناسی: شهر زاهدان. جغرافیایی سرزمین, 7(26), 91-102.
رهنما،محمدرحیم؛ذبیحی،جواد(1390)، تحلیل توزیع تسهیلات عمومی شهری در راستای عدالت فضایی با مدل یکپارچه دسترسی در مشهد، مجله جغرافیا و توسعه، شماره‏ی 23، صص 26-5.
حاتمی نژاد، حسین(1387)، راستی، عدالت مدنی، فضایی و عدالت اجتماعی ارزیابی و مقایسه دیدگاه های جان رالز و دیوید هاروی ، شماره‏ی 9-ص. 95-82.
محمدی, چنور, محمدی, سعدی, داوری, سیده الهام. (1400). سنجش و تحلیل عدالت فضایی کاربری‌های خدمات شهری (مطالعه‏ی موردی: محلات منطقه دو شهر اردبیل). آمایش محیط, 14(53), 43-66.
Dixon J. and Ramutsindela M, (2006), Urban resettlement and environmental justice in Cape Town, Cities, Vol. 23, No. 2, p. 129–139.
-Ghanbari, A.,) 2009:(Analysis of Regional Inequalities in Iran, with -Dufaux, F., 2008. Birth announcement, justice spatial/spatial justice. Available in: www.jssj. org.
-Gray, R., )2002(. The social accounting project and Accounting Organizations and Society Privileging engagement, imaginings, new accountings and pragmatism over critique?. Accounting, organizations and society, v. 27(7), p. 687-708..
-Jian, Y., )2021(. Towards a just city: spatial justice planning of public open space in private developments, Ph. D thesis, Hong Kong Polytechnic University.
Laurent,E (2011), Issues in environmental justice within the European Union, Ecological Economics, No. 70 ,1846–1853.
-Shen, J., Cheng, J., Huang, W. and Zeng, F., )2020(. An exploration of spatial and social inequalities of urban sports facilities in Nanning City, China. Sustainability, v. 12(11), p. 45-53.
-Soja, E., )2008(, The city and justice spatial. The conference spatial jus tice, Paris, Nanterra.
Mayer, David.(2009), Distributive Justice. Encyclopedia of Social Psychology. SAGE Publications. 15 Sep.
دوره 4، شماره 11
بهار 1402
بهار 1402
صفحه 70-84

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 05 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1402