پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

ارزیابی ابعاد و شاخص های تاب آوری شهری در بافت فرسوده شهر بروجرد

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران، ایران.
2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس. تهران . ایران
چکیده
تاب‌آوری شهری به جایگاهی از شهر اشاره دارد که به دلیل مدیریت و برنامه‌ریزی درست قدرت تحمل خود را در برابر بحران‌های طبیعی و انسانی افزایش داده و با کم‌ترین میزان خسارت مالی و جانی می‌تواند بحرانی را پشت سر گذاشته و در کوتاه‌ترین زمان به حالت طبیعی خود بازگردد. اما متأسفانه در اکثر شهرهای ایران قسمتی از شهر که هسته اولیه شهر را تشکیل می‌دهد و هویت، اصالت و تاریخ شهر را یدک می‌کشد به دست فراموشی سپرده‌شده‌اند و به دلیل ضعف کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی منتظر کوچک‌ترین تلنگر طبیعی می‌باشند که شیرازه آن‌ها را از هم جدا کند و تلفات جانی و مالی عظیمی را برای ساکنانشان بر جای گذارد. در همین راستا پژوهش حاضر ارزیابی و تحلیل ابعاد و شاخص‌های تاب‌آوری شهری در بافت فرسوده شهر بروجرد می‌باشد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از روش‌های پرسشنامه صورت گرفته جامعه آماری آن تمامی ساکنان بافت فرسوده شهر بروجرد می‌باشد که در سرشماری سال 1395 جمعیتی بالغ‌بر 37104 نفر بوده است. برای تخمین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده‌شده است، که مطابق این فرمول 384 نمونه برآورد شد. این پرسشنامه‌ها به‌صورت تصادفی ساده در سطح محدوده پخش گردید. بعد از استخراج اطلاعات موردنظر با استفاده از نرم‌افزارSPSS  و نرم‌افزار معادلات ساختاریsmart pls  تجزیه‌وتحلیل گردید. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بافت فرسوده شهر بروجرد در تمامی ابعاد تاب‌آوری در وضعیت نامطلوبی است. مطابق آزمون فریدمن، بعد اجتماعی با 88/3، بعد اقتصادی با 57/2، بعد کالبدی با 33/2 و بعد نهادی با 57/1 به ترتیب در وضعیت بهتر تا بدتر می‌باشد. همچنین نتایج مدل معادلات ساختاری نشان داد که برای تاب‌آورسازی بافت فرسوده بروجرد به ترتیب بعد اجتماعی با 355/0 و بعد کالبدی با 300/0 و بعد اقتصادی با 291/0 و بعد نهادی با 277/0 اثرگذارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation of dimensions and indicators of urban resilience in the dilapidated fabric of Boroujerd

نویسندگان English

ahmad hatami 1
Somayeh Parvizi 2
Bahareh Akbari monfared 1
1 PhD student of geography and urban planning, Faculty of Geography, University of Tehran. Tehran Iran.
2 Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran.
چکیده English

Urban resilience refers to the position of the city that due to proper management and planning, increases its resilience to natural and human crises and with the least amount of financial and human damage can overcome the crisis and return to normal in the shortest time. . . Unfortunately, in most cities of Iran, the part of the city that forms the core of the city and carries the identity, originality and history of the city have been forgotten and due to physical, social, economic and managerial weakness are waiting for the slightest natural flip. To dismantle and leave huge casualties and financial losses to their residents. In this regard, the present study evaluates and analyzes the dimensions and indicators of urban resilience in the dilapidated fabric of Boroujerd. Descriptive-analytical research method and using questionnaire methods, the statistical population is all residents of the worn-out tissue of Boroujerd, which in the 2016 census had a population of 37104 people. Cochran's formula was used to estimate the sample size, which was estimated to be 384 samples according to this formula. These questionnaires were randomly distributed in the range. After extracting the desired information, they were analyzed using SPSS software and smart pls structural equation software. The results of this study show that the worn-out fabric of Boroujerd is in an unfavorable condition in all aspects of resilience, according to Friedman test, the social dimension with 3.88, the economic dimension with 2.57, the physical dimension with 2.33 and the institutional dimension with /57, respectively. 1 is in better to worse condition, respectively. Also, the results of the structural equation model showed that the social dimension with 0.355, the physical dimension with 0.300, the economic dimension with 0.291 and the institutional dimension with 0.277 are effective for resilience of Boroujerd worn tissue, respectively.

کلیدواژه‌ها English

Urban resilience
Vulnerability
Worn texture
Structural equations
Boroujerd
اکبری، نیوشا؛ طغیانی، شیرین؛ عندلیب، علیرضا؛ و محمدی، محمود. (1399). سنجش الویت ابعاد تاب‌آوری در قوانین بازآفرینی بافت‌های فرسوده (مورد مطالعه: محله سیروس، تهران). فصلنامه علوم محیطی، 18(2)، صص: 130–11.
امیدواری، فرشید. (1394). پایان­نامه کارشناسی ارشد (چارچوب طراحی شهری محله قدغون بروجرد با رویکرد تاب‌آوری، استاد راهنما، علی غفاری، دانشگاه شهید بهشتی.
آقانباتی، علی. (1383). زمین­شناسی ایران، سازمان زمین شناسی کشور، تهران.
پژوهشکده زلزله شناسی. (1385). گزارش فوری زمین­لرزه فروردین 1385 بروجرد، پژوهشکده زلزله شناسی، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.
پوریامهر، رضا. (1400). تحلیل و ارزیابی بافت فرسوده و ناکارآمدی شهری به منظور بازآفرینی شهری (مطالعه موردی: شهرستان خرم‌آباد) با استفاده از مدل SWOT، جغرافیا و روابط انسانی، 3(4)، صص: 584 – 570.
جمال، محمدجعفر. (1386). برنامه‌ریزی و طراحی برای بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شـهری بـا تمرکـز بـر مشـارکت مـردم، ماهنامه شهرداری‌ها، سال 8، شماره 81، صص: 27– 20.
حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد؛ و مشکینی، ابوالفضل. (1386). بهسازی و نوسازی بافتهای کهن شهری، انتشارات دانشگاه کردستان، چاپ اول.
حسینی، علی؛ پوراحمد، احمد؛ حاتمی نژاد،حسین؛ و رضایی نیا، حسن. (1391). راهبردهای ساماندهی بافت فرسودة محله قیطریه با استفاده از روشQSPM ، مجله علمی ـ پژوهشی باغ نظر، شماره4، دوره 10، صص: 90-79.
حکمت‌نیا، حسن؛ و موسوی، میرنجف. (1396). کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، چاپ سوم،تهران، انتشارات آزادپیما.
داداش‌پور، هاشم؛ و عادلی، زینب. (1394). سنجش ظرفیت‌های تاب‌آوری درمجموعه‌ی شهری قزوین، دو فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت بحران، شماره ۸، دوره2، صص: 84-73.
رضایی، محمدرضا. (1389). تبیین تاب­آوری اجتماعات شهری به منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی زلزله (مطالعة موردی: کلانشهر تهران)، رساله دوره دکتری رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، به راهنمایی مجتبی رفیعیان و علی عسگری، دانشگاه تربیت مدرس،دوره 5، شماره 2، صص: 246-244.
رضایی، محمدرضا؛ رفیعیان، مجتبی؛ و حسینی، علی. (1393). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی اجتماع‌های شهری در برابر زلزله ( مطالعه موردی: محله‌های شهر تهران)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 47، شماره 4، صص: 623- 609.
رضویان، محمدتقی؛ توکلی نیا، جمیله؛ فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ و خزایی مصطفی. (1396). تحلیل و ارزیابی تاب­آوری اجتماعی بافت فرسوده (منطقه 12 تهران در مواجهه با سوانح طبیعی)، مجله مدیریت سرمایه اجتماعی، دوره 4، شماره4، صص: 612-595.
زنگنه شهرکی، سعید؛ زیاری، کرامت الله؛ و پوراکرمی، محمد. (1396). ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی منطقه 12 شهر تهران در برابر زلزله با استفاده از مدل FANP و ویکور، فصلنامه علمی- پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران، سال پانزدم، شماره 52، صص: 40-26.
ساسان‌پور، فرزانه؛ آهنگری، نوید؛ و حاجی‌نژاد، صادق. (1396). ارزیابی تاب‌آوری منطقه 12 کلانشهر تهران در برابر مخاطرات طبیعی، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال چهارم، شماره 3، صص: 98-85.
ستاد حوادث غیر مترقبه استان لرستان. (1389). گزارش زلزله 1385.
سجادی، ژیلا؛ پرتانیان، ندا؛ و یزدانی‌راد؛ پیمان. (1400). رویکرد آینده‌نگاری در بازآفرینی محلات فرسوده شهری با تأکید بر مسکن پایدار (مورد مطالعه: محله سرتپوله سنندج)، فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده، 2(3)، صص: 49-27.
سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران. (1395). مرکز آمار ایران.
سرور، هوشنگ. (1398). شناسایی بافت‌های فرسوده شهری براساس شاخص‌های کالبدی مطالعه موردی: منطقه یک تبریز، فصلنامه شهرپایدار، 2(1)، صص: 14-1.
صلاحی اصفهانی، گیتی. (1399). تاب‌آوری اجتماعی- اقتصادی روستاهای حوزه آبخیز سامان استان مرکزی در برابر نوسانات آب، فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران، سال نوزدهم، شماره 68، صص: 204-184.
فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ پیربایانی، محمدتقی؛ و کی‌نژاد، محمدعلی. (1392). درآمدی بر تاب­آوری شهرهای اسلامی، اولین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز، صص: 252-239.
گودرزی، ذبیح الله؛ و حیدری، مجتبی. (1389). ارزیابی خطر زمین­لرزه در شهر بروجرد به روش قطعی، پنجمین همایش ملی تخصصی زمین­شناسی و محیط زیست، صص: 7-1.
محبی، حسنعلی؛ حسینی، سیدحامد؛ پناهی، فرزاد؛ پناهی، یونس؛ و محرمزاد، یاشار. (1386). بررسی فراوانی ضایعات و اقدامات درمانی در مصدومین زلزله بم ارجاع شده به بیمارستان­های نظامی و غیرنظامی تهران،مجله تب نظامی، سال ششم، شماره 9، صص: 31-36.
مرکز آمار ایران. (1395). بلوک­های آماری شهر بروجرد.
مرکز آمار ایران. (1395). نتایج تفصیلی سرشماری­های عمومی نفوس و مسکن، تهران.
معظمی، بهاره؛ و رحیمی، محمود. (1395). سنجش و تدوین راهبردهای تاب­آوری در مقابل بحران در بافت قدیم شهری (مورد پژوهی: محله فیض­آباد کرمانشاه)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال پنجم، شماره هجدهم، صص: 43-23.
مهندسین مشاور سبز اندیش پایش. (1391). مطالعات آمایش استان لرستان، معاونت برنامه ریزی استانداری لرستان.
مهندسین مشاور مادشهر. (1388). طرح ساماندهی بافت فرسوده­ی شهر بروجرد.
مهندسین مشاور مادشهر. (1391). طرح نوسازی و بهسازی بافت فرسوده بروجرد.
نیری، مهدی؛ شیعه، اسماعیل؛ رضایی، محمود؛ و سعیدی رضوانی، نوید. (1397). مدیریت تاب‌آوری محله در مواجهه با زلزله بافت‌های فرسوده شهری به روش FAHP (نمونه موردی: محله عبدل‌آباد شهر تهران)، فصلنامه علمی-پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 8(2)، صص: 38 – 21.
یداله نیا، هاجر؛ رجایی، سید عباس؛ پوراحمد، احمد؛ و خراسانی، محمد امین. (1400). اثرات گسترش فیزیکی بر تاب­آوری زیست محیطی مطالعه مورد : شهر بابل، فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران، دوره 19، شماره 69، صص: 150-130.
Adger, W. N., Hughes, T. P., Folke, C., Carpenter, S. R., & Rockström, J. (2005): Social-ecological resilience to coastal disasters. Science, No. 309,PP. 1036-1039.
Asprone, Domenico and Manfredi, Gaetano. (2013(: Linking Disaster Resilience and Urban Sustainability: A Glo Approach for Future Cities, Available at SSRN, Vo.39, and PP.96-111.
Borden, K., M. C. Schmidtlein, C. Emrich, W. P. Piegorsch, and S. L. Cutter. )2007(: Vulnerability of US cities to environmental hazards. Journal of Homeland Security and Emergency Management, Vol. 4, PP.147-160.
Cheshmehzangi. )2020(: Urban Resilience and City Management in Disruptive Disease Outbreak Events, Springer Singapore.
Cutter, S.L, Berry, M. Burton, C. Evans, E. & Webb, J. (2008): A place based model for understanding commuting resilience to natural disasters. Global environmental change, NO.18, PP.598_606.
Dobraniak, A. (2012(: Exploring the urban economic resilience concept, Reginal Planinng, NO. 286, PP.2- 10.
Davis, I. & Y, Izadkhah. (2006): Building resilient urban communities. No. 31, PP. 11-21.
) Elmqvist, Thomas. (2013): Urban Resilience Thinking, Stockholm Resilience Centre, Stockholm University, No. 88, PP. 224-241.
Dicken, P. (2011): Global Shift: Mapping the changing contours of the world economy (sixth). New York: Guilford Press, No.12, PP.58-79.
Erstone, H. Vander leeuw, S.E., Redman, C. L, Meffert, P.J. Par.S. G. Alfsen, C. & Elmquist, and T. (2010): Urban transitions: on urban resilience and human_ dominated ecosystems. Ambior, No.18, PP. 531_545.
Holling, C.S. (1973): resilience and stability of ecological systems, annual review of ecology and systematic, No.10, PP.4-17.
Holling, C. )1995(: What Barriers? What Bridges? In Gunderson L., Holling C. S., Light S. Barriers and Bridges to the Renewal of Ecosystems and Institutions, Columbia University Press, No.108, PP. 428-460.
Hufschmidt, G. )2011(: A comparative analysis of several vulnerability concepts, Natural Hazards, No.58, PP. 621-643.
Masten, A. S. Powell, J. L. (2003): A Resilience Framework for Research, Policy and Practice. Resilience and Vulnerability: Adaptation in the Context of Childhood Adversities, Cambridge University Press, No.25, PP.231-247.
Miller, F. Osbahr ,H. Boyd ,E. Thomalla, F. Bharwani ,S. Ziervogel ,G. Walker ,B. Birkmann ,J. Van der Leeuw, S. Rockström ,J. Hinkel ,J. Downing ,T. Folke, C. & Nelson ,D. (2010): Resilience and vulnerability: complementary or conflicting concepts?, Ecology and Society ,No.15,PP. 11–37.
Ross, Helen. Cuthill, Michael. Maclean, Kirsten. Jansen, Danni. & Witt, Bradd. (2010): Understanding, Enhancing and Managing for Social resilience at the regional scale: opportunities in north Queensland, No.70, PP.51-68.
Sharifi, A. Roosta, M. Javadpoor, M. (2021): Urban Form Resilience: A Comparative Analysis of Traditional, Semi-Planned, and Planned Neighborhoods in Shiraz, Iran. Urban Sci, No.10, PP.5-18.
TierneyKathleen, J. Michael, K. and Ronald, W. (2001): Facing the unexpected: disaster preparedness and response in the United States, Natural hazards and disasters.Washington, D.C. Joseph Henry Press, No.71, PP.21-44.
Tromeur, E. Menard, R. Bailly, J. B. & Soulie, C. (2012) urban vulnerability and resilience within the context of climate change, Nat. Hazards Earth Syst, NO. 12, PP.1811–1821.
UN-Habitat. )2018): org/qatar-ambassador-jabor-bin-ali-al-dosari-and-un-habitat executive-directohold-talks.
Wang, Q. Taylor, JE. (2016): Patterns and Limitations of Urban Human Mobility Resilience under the Influence of Multiple Types of Natural Disaster, NO.11, PP.218-232.
Zimmerman, R. (2001): Resiliency, vulnerability, and criticality of human systems Research theme from the New York University Workshop on Learning from Urban Disasters, No.18, PP.101-121.
دوره 3، شماره 9
پاییز 1401
پاییز 1401
صفحه 39-58

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 19 آذر 1401