پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی

ارزیابی اثرات اقدامات عمرانی در تثبیت جمعیت روستایی، مطالعه موردی: دهستان اک، شهرستان تاکستان

نوع مقاله : مقاله برگرفته از پایان نامه

نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2 دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، ایران.
چکیده
سکونتگاه‌های روستایی در سال‌های اخیر با هدف دستیابی به شرایط مساعد زندگی و ایجاد برابری، عدالت، کاهش فقر و نابرابری، ، بویژه نابرابری بین شهر ها و روستاها، در معرض طرح‌ها و پروژه‌های بزرگ عمرانی با حجم سرمایه‌گذاری بالا قرار گرفته‌اند تا زمینه تثبیت جمعیت را در روستاها فراهم کنند. این مقاله به بررسی و ارزیابی اثرات اقدامات عمرانی انجام ‌شده در تثبیت جمعیت روستایی دهستان اک پرداخته است. در همین راستا سؤال اساسی تحقیق این است که چه رابطه‌ای بین اقدامات عمرانی انجام‌ شده و تثبیت جمعیت روستایی در محدوده مورد مطالعه وجود دارد. روش تحقیق از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی و از نظر نوع کاربردی است. روش گردآوری اطلاعات به دو شیوه کتابخانه‌ای و میدانی است. جامعه آماری شامل 9 روستای دهستان اک می‌باشد. تجزیه و تحلیل اطلاعات به روش کمی با استفاده از داده‌های پیمایش میدانی و داده-های سرشماری (1395-1355) انجام شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی شامل میانگین، میانه و انحراف معیار استفاده شد. سپس با استفاده از مدل آنتروپی، تعادل جمعیت و توزیع سکونت اندازه‌گیری شد و برای آزمون فرضیه از مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته‌های حاصل از مدل آنتروپی نشان می‌دهد که در سنجش میزان پراکندگی و روند تغییر اندازه سکونتگاه‌ها میزان آنتروپی از مقدار 6/139 درسال 1355 به میزان 7/119 در سال 1395 کاهش یافته است. همچنین میزان آنتروپی پراکنش و توزیع فضایی جمعیت روستایی از مقدار 9/159 درسال 1355 به مقدار 2/148 در سال 1395 رسیده است. هر چه میزان آنتروپی کمتر باشد نشان دهنده توزیع متعادل است بنا براین بر اساس نتایج مدل، توزیع نظام سکونتگاهی و جمعیت در سطح دهستان متعادل‌تر شده است. همچنین نتایج حاصل از مدلسازی معادلات ساختاری نشان می‌دهد که اثرات اقدامات عمرانی انجام شده در ابعاد مختلف با کاهش مهاجرت رابطه معناداری داشته و بیشترین ضریب همبستگی بین دو بعد اجتماعی و اقتصادی با ضریب 06/1 درصد می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessing the Impact of Development Projects on Rural Population Stabilization: A Case Study of Ek County in Takestan Township

نویسندگان English

Hossein Farahani 1
Akbar hossienzadeh 2
Latife Shafiee 3
1 Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, University of Zanjan , Zanjan, Iran
2 PhD in Geography and Rural Planning, Faculty of Geography, University of Tabriz , Tabriz, Iran.
3 Master's student, Geography and Rural Planning, Faculty of Social Sciences, University of Zanjan , Iran.
چکیده English

In recent years, with the aim of achieving favorable living conditions and creating equality, justice, reducing poverty and inequality, rural settlements have been exposed to large construction plans and projects with high investment volumes to provide the basis for stabilizing the population in villages. This article examines and evaluates the effects of construction measures carried out in stabilizing the rural population of Ek district. In this regard, the basic question of the research is what is the relationship between the construction measures carried out and the stabilization of the rural population in the study area. The research method is descriptive-analytical in nature and applied in nature. The method of collecting information is library and field methods. The statistical population includes 9 villages of Ek district. Data analysis was done quantitatively using field survey data and census data (1355-1395). Descriptive statistics including mean, median and standard deviation were used for data analysis. Then, using the entropy model, population balance and settlement distribution were measured, and structural equation modeling was used to test the hypothesis. The findings of the entropy model show that in measuring the dispersion and the change in the size of the settlements, the entropy level has decreased from 139.6 in 2015 to 119.7 in 2015. Also, the amount of entropy of distribution and spatial distribution of rural population has increased from 159.9 in 1355 to 148.2 in 1395. The lower the amount of entropy indicates a balanced distribution, therefore, based on the results of the model, the distribution of the settlement system and population at the village level has become more balanced. Also, the results of structural equation modeling show that the effects of construction measures carried out in different dimensions have a significant relationship with the reduction of migration, and the highest correlation coefficient between the two social and economic dimensions is 1.06%.

کلیدواژه‌ها English

Rural settlements"
population distribution"
rural development"
sustainable development"
"
EK county"
افشارنیا، اکبر؛ موسوی پارسایی، سیدمحمد؛ و صادقی، اعظم. (1391). "اثربخشی طرح­ها و پروژه­های عمرانی در توسعه اجتماعی- اقتصادی سکونتگاه­های روستایی (مورد: روستاهای شهرستان ملکشاهی)"، دومین کنگره علمی- پژوهشی افق­های نوین در حوزه مهندسی عمران، معماری، فرهنگ و مدیریت شهری ایران، صص: 8-1.
اکبری، یونس؛ ایمانی جاجرمی، حسین؛ و رستمعلی­زاده، ولی­الله. (1395)."تحلیل و بررسی موانع آمایش سرزمین در ایران"، فصلنامه علمی- ترویجی سیاست­نامه علم و فناوری، دوره 6 شماره 3، صص: 13-5.
پاپلی یزدی، محمدحسین؛ و ابراهیمی، محمدامیر. (1381). "نظریه­های توسعه­ی روستایی"، انتشارات سمت، تهران.
پاگ، سدریک. (1383). "شهرهای پایدار در کشورهای در حال توسعه"، ترجمه (ناصر محرم نژاد)، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری، تهران.
پورفتحی فرد، جواد؛ و عاشری، امامعلی. (1389)."تحلیل نابرابری­های فضایی سکونتگاه­های روستایی شهرستان اهر"، فصلنامه علمی – پژوهشی فضای جغرافیایی، سال دهم، شماره 32، صص: 116-95.
ترکمانی، جواد؛ و جمالی مقدم، الهام. (1387)." بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم سرمایه­گذاری­های عمرانی دولت بر رشد بهره­وری کل و فقرزدایی در مناطق روستایی ایران"، فصلنامه­ی روستا و توسعه، سال11، شماره 4، صص: 24-1.
حمیدیان، علیرضا؛ جمال آبادی، جواد؛ و شایان یگانه، علی اکبر. (1392). "ارزیابی نقش سرمایه­گذاری­های عمرانی - رفاهی دولت در تثبیت جمعیت روستایی )مطالعه­ی موردی: دهستان پیراکوه شهرستان جوین("، همایش ملی بررسی راهکارهای مدیریت توسعه کارآفرینی روستایی در ایران، دانشگاه حکیم سبزواری، صص: 13-1.
دوفومیه، مارک. ( 1373). "سیاست­های کشاورزی"، ترجمه (گیلدا ایرانلو)، انتشارات وزارت کشاورزی، تهران.
ذاکریان، ملیحه؛ موسوی، میرنجف؛ و باقری کشکولی، علی. (1389). "تحلیلی بر پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در محلات شهری میبد از منظر توسعه پایدار"، مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال اول، شماره دوم، صص: 84-61.
رضوانی، محمدرضا. (1381). "توسعه روستایی (مفاهیم، راهبردها و فرایندها)"، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 164.
رضوانی، محمدرضا. ( 1383). "مقدمه­ای بر برنامه­ریزی توسعه روستایی در ایران"، نشر قومس، چاپ اول، تهران.
زمانی، فریبا. (1388). "اهمیت جمعیت­شناسی در برنامه­ریزی­های آمایش سرزمین (با تأکید بر مطالعه مهاجرت­های استانی)"، فصلنامه جمعیت شماره70/69، صص: 132-107.
سعیدی، عباس؛ رکن­الدین افتخاری، عبدالرضا؛ و دارابی، حسن. (1385). "نقش سرمایه­گذاری­های عمرانی در تثبیت جمعیت روستایی (نمونه ناحیه کاشان)"، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره83، صص: 71-53.
شکوری، علی. (1384). "سیاست­های توسعه کشاورزی در ایران"، انتشارات سمت، چاپ اول، تهران.
طالشی، مصطفی؛ جمعه­پور، محمود، گنجی پور، محمود. (1394)."نقش سرمایه­گذاری­های دولت در ظرفیت­سازی مناطق روستایی (نمونه موردی: روستاهای ناحیه آران و بیدگل)"، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، سال پنجم، شماره 17، صص: 74-59.
طاهرخانی، مهدی. (1380). "تحلیلی بر عوامل مؤثر بر مهاجرت­های روستا- شهری"، فصلنامه­ی تحقیقات جغرافیایی، سال شانزدهم، شماره­ی 3، صص: 89-68.
طاهرخانی، مهدی. (1381). " بازشناسی عوامل مؤثر در مهاجرت­های روستا ـ شهری با تأکید بر مهاجرت جوانان روستایی استان قزوین"، برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره6، شماره 2، صص:60-41.
طولابی­نژاد، مهرشاد؛ بذرافشان، جواد؛ و قنبری، سیروس. (1397). "تحلیل الگوی فضایی شاخص­های محرومیت روستایی (مطالعه موردی: شهرستان پلدختر)"، برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره بیست و دوم، شماره3، صص: 143-112.
فولادی، محمد. (1392). "بازکاوی و نقد نظریه­ها و سیاست­های جمعیتی با تآکید بر سیاست جمعیتی اخیر ایران"، فصلنامه معرفت فرهنگی، اجتماعی، سال چهارم، شماره دوم، صص: 172-145.
محمدی صالح، رحیم؛ بوکانی، رشید؛ و ویسی، رضا. (1392). "نقش تجارت مرزی در تثبیت جمعیت روستایی"، مطالعه موردی حوزه نفوذ بازارچه مرزی سردشت، فرایند مدیریت توسعه، دوره 26 ، شماره 4، پیاپی 86.
مرکز ملی آمار،"نتایج تفضیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 – 1385،" شهرستان تاکستان، دهستان اک.
مرکز ملی آمار، "سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1375-1355،" شناسنامه آبادی­های کشور، شهرستان تاکستان، دهستان اک.
یاسوری، مجید. (1390)."بررسی روند توزیع جغرافیایی جمعیت ایران، آینده­نگری، مشکلات، راهبردها" فصلنامه جمعیت شماره 73/74، صص:24-1.
Lea, D.A.M, and D.P. Choudhri, (1983):" Rural development and the state", London.
Queiruga, D., Gonza’lez, Benito, J., & Spengler, T. (2008):" Evaluation of sites for the location of WEEE recycling plants in Spain". Waste management. 28 (1): 181-190.
Seydayi, S. I., & Nowroozi Avargani, A. (2010): "An Analysis of Spatial Settlement Patterns of Rural Settlements in Chaharmahal Bakhtiari Province". Geography and Development, 18, 53-68. (In Persian).
Yang, Ren., Xu, Qian., & Long, H. (2016): "Spatial distribution characteristics and optimized reconstruction analysis of China’s rural settlements during the process of rapid urbanization". Journal of Rural Studies, 47, 413-424
Wan, C.and Su, S. (2017): "China is social deprivation:Measurement,spatiotemporal pattern and urban applications",Habitat International,Vol 62,pp 22-42.
Williams, K. (1999): "Urban intensification policies in England: Problems and Contradication", Land use policy, 16 PP167-178.
Zhang.x. Q. (2016): "The trends,promises and challenges of urbanization in the world". Habitat International, Vol 54, No 3, pp:241-252.
دوره 4، شماره 14
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 87-104

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 09 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 10 آبان 1402