دانشگاه زنجان پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی 2821-2266 6 22 2026 03 21 Analysis of the challenges of reducing the economic resilience of rural communities against drought (Case study: Mahneshan township) تحلیل چالش‌های کاهش تاب‌آوری اقتصادی روستاییان در برابر خشکسالی (مورد مطالعه: شهرستان ماهنشان) 17 33 731476 10.30470/jegr.2025.2063496.1307 FA معصومه محمدلو دانشجوی دکترا، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0002-6464-8036 عبدالرضا رحمانی فضلی دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران ژیلا سجادی دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران مهدی چراغی استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0001-8537-835X Journal Article 2025 06 17 <strong><span style="font-size: 11.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; line-height: 107%; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">Drought, as the most significant hazard among climatic risks, has severe negative impacts on the economic resilience of rural settlements. To enhance the economic resilience of these communities, various strategies exist, with the first step being the identification of existing challenges. </span><span style="font-size: 11.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-theme-font: major-fareast; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #272727; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 216; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">This study aimed to identify and analyze the factors affecting the reduction of rural economic resilience in response to drought in Mahneshan Township<span class="Heading8Char">. The research is developmental-applied in nature and follows a qualitative approach based on the grounded theory method. Data were collected through semi-structured interviews, observations, and document analysis, with simultaneous data collection and analysis. The interviews continued until theoretical saturation was reached. To enhance research validity, a focus group evaluated the findings. Data analysis was conducted in three stages- open, axial, and selective coding- using ATLAS.ti software for organizing and extracting final categories. The final model was refined with focus group approval. The results indicate that the decline in rural economic resilience is driven by factors such as climate change, dependence on traditional agriculture, high production costs, lack of job opportunities, and migration of the young workforce. These issues are exacerbated by natural resource degradation and inadequate infrastructure. Weak financial support and insurance-related challenges also pose major obstacles to improving rural economic conditions. To strengthen economic resilience, strategies such as promoting sustainable agriculture, managing water resources, developing cooperatives, reforming land policies, and establishing marketing networks are proposed. Implementing these measures can help reduce migration, increase sustainable income, improve productivity, and foster the development of supplementary businesses in rural areas.</span></span></strong> <strong><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">خشکسالی به عنوان مهمترین مخاطره از گروه مخاطرات اقلیمی محسوب می‌شود و تأثیرات منفی فراوانی بر تاب‌آوری اقتصادی ساکنین سکونتگاه‌های روستایی بر جای می‌گذارد. در راستای افزایش تاب‌آوری اقتصادی این جوامع، راهکارهای گوناگونی وجود دارد و نخستین گام، شناسایی چالش‌های موجود </span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">در این زمینه </span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">می‌باشد. پژوهش حاضر به دنبال شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر کاهش تاب‌آوری اقتصادی روستاییان در مواجهه با خشکسالی در شهرستان ماهنشان می‌باشد که ماهیتی توسعه‌ای- کاربردی داشته، با رویکرد کیفی، بر اساس روش نظریه بنیانی، از طریق داده‌های مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، مشاهده و بررسی اسناد گردآوری شده به تحلیل آن‌ها به طور همزمان پرداخته است. مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>در راستای افزایش اعتبار پژوهش، گروه کانونی به ارزیابی یافته‌ها پرداختند. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت و از نرم‌افزار اطلس‌تی برای سازمان‌دهی و استخراج مقوله‌های نهایی استفاده و مدل نهایی با تأیید گروه کانونی اصلاح شد. بر اساس نتایج، کاهش تاب‌آوری اقتصادی روستاییان ناشی از عواملی همچون تغییرات اقلیمی، وابستگی به کشاورزی سنتی، هزینه‌های بالای تولید، کمبود فرصت‌های شغلی و مهاجرت نیروی کار جوان بوده و این مشکلات با تخریب منابع طبیعی و نبود زیرساخت‌های مناسب تشدید می‌شوند. ضعف حمایت‌های مالی و مشکلات بیمه‌ای از دیگر موانع بهبود شرایط اقتصادی روستاییان محسوب می‌شوند. در راستای ارتقای تاب‌آوری اقتصادی، راهکارهایی همچون ترویج کشاورزی پایدار، مدیریت منابع آبی، توسعه تعاونی‌ها، اصلاح قوانین زمین و ایجاد شبکه بازاریابی پیشنهاد می‌شود. اجرای این اقدامات می‌تواند به کاهش مهاجرت، افزایش درآمد پایدار، بهبود بهره‌وری و توسعه کسب‌وکارهای جانبی در مناطق روستایی کمک کند.</span></strong> https://jurs.znu.ac.ir/article_731476_c6ec1b4d11dfb972855e0057152c4fc6.pdf